Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 10.115

Rishi: Kaṇva (Kāṇva tradition indicated by 10.115.5; hymn as a whole is Kāṇva-associated)
Devata: Agni (Jātavedas)
Chandas: Triṣṭubh (typical for Agni hymns in this register; verify by scan)

वाजिन्तमाय सह्यसे सुपित्र्य तृषु च्यवानो अनु जातवेदसे । अनुद्रे चिद्यो धृषता वरं सते महिन्तमाय धन्वनेदविष्यते ॥

वा॒जिन्त॑माय॒ सह्य॑से सुपित्र्य तृ॒षु च्यवा॑नो॒ अनु॑ जा॒तवे॑दसे । अ॒नु॒द्रे चि॒द्यो धृ॑ष॒ता वरं॑ स॒ते म॒हिन्त॑माय॒ धन्व॒नेद॑विष्य॒ते ॥

vā́jintamāya sáhyase su-pitrya tṛṣú cyávāno ánu jā́tavedase | anudré cíd yó dhṛ́ṣatā váraṃ saté mahíntamāya dhánvanéd aviṣyate ||

To the most force-ful, the conquering Power—O Agni of a good and luminous ancestry—moving through the thirsts (the inner heats), he follows Jātavedas. Even in the waterless (barren) state, he who dares and chooses the supreme boon, to that most vast One, in the field of the soul’s striving, he comes to be perfectly impelled (towards manifestation).

वा॒जिन्ऽत॑माय । सह्य॑से । सु॒ऽपि॒त्र्य॒ । तृ॒षु । च्यवा॑नः । अनु॑ । जा॒तऽवे॑दसे । अ॒नु॒द्रे । चि॒त् । यः । धृ॒ष॒ता । वर॑म् । स॒ते । म॒हिन्ऽत॑माय । धन्व॑ना । इत् । अ॒वि॒ष्य॒ते॒ ॥वाजिन्तमाय । सह्यसे । सुपित्र्य । तृषु । च्यवानः । अनु । जातवेदसे । अनुद्रे । चित् । यः । धृषता । वरम् । सते । महिन्तमाय । धन्वना । इत् । अविष्यते ॥vājin-tamāya | sahyase | su-pitrya | tṛṣu | cyavānaḥ | anu | jāta-vedase | anudre | cit | yaḥ | dhṛṣatā | varam | sate | mahin-tamāya | dhanvanā | it | aviṣyate

वाजिन्तमायto the most vigorous/most prize-winning (one)
वाजिन्तमाय:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक) < वाज (बल/वेग/अन्न) + इन्
सह्यसेyou are able; you prevail
सह्यसे:
क्रिया (मुख्य) / कर्तृ-सम्बन्ध (त्वम्)
TypeVerb
Rootसह् (धातु) ‘सहने/जितने’
सुपित्र्यO well-ancestried one / O of good fathers
सुपित्र्य:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative) / Epithet
Rootसु-पितृय (प्रातिपदिक) < सु + पितृय ‘goodly in fathers/ancestral’
तृषुin/among the three
तृषु:
अधिकरण
TypeIndeclinable (locative plural used adverbially) / Numeral form
Rootतृ (संख्या-प्रातिपदिक) ‘three’
च्यवानःmoving, gliding, streaming
च्यवानः:
कर्ता (विशेषणरूपेण) / कर्तृ-सम्बन्ध
TypeVerb (participle)
Rootच्यु (धातु) ‘चलने/स्खलने/प्रवहने’
अनुafter, along, in accordance with
अनु:
उपपद/क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
जातवेदसेto Jātavedas (Agni)
जातवेदसे:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper/epithet)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक) — अग्नि का नाम
अनुद्रेin the onward-flowing (track/current)
अनुद्रे:
अधिकरण
TypeAdjective
Rootअनु-द्र (प्रातिपदिक) < अनु + द्र ‘running/flowing’ (वेदिक)
चित्even, indeed
चित्:
निपात
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
यःwho
यः:
कर्ता (सम्बन्धवाचक) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धृषताboldly, with daring
धृषता:
करण (रीति/साधन)
TypeIndeclinable (instrumental used adverbially)
Rootधृष् (धातु) ‘धृष्टि/साहस’
वरम्the best (choice/boon)
वरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक) ‘श्रेष्ठ/वरणीय’
सतेfor the true one / in the being (one)
सते:
अधिकरण
TypeAdjective/Noun
Rootसत् (प्रातिपदिक/कृदन्त) < अस् ‘to be’
महिन्तमायto the greatest
महिन्तमाय:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootमहिन्/मह (प्रातिपदिक) ‘महान्’ + तमप्
धन्वनेto the archer / to the bow-bearing one
धन्वने:
सम्प्रदान
TypeNoun/Epithet
Rootधन्वन् (प्रातिपदिक) ‘धनुष्/धन्वा; धन्वन् = धनुर्धर/धनुष्मान्’
इद्just, indeed
इद्:
निपात
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात)
अविष्यतेhe seeks protection; he is helped
अविष्यते:
क्रिया (समाप्त) / कर्ता (यः)
TypeVerb
Rootअव् (धातु) ‘रक्षणे/सहाय्ये’ (वेदिक प्रयोग)