Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.114

Devata: Mātariśvan / ritual Fire principle; also Viśve Devāḥ as knowing powers

घर्मा समन्ता त्रिवृतं व्यापतुस्तयोर्जुष्टिं मातरिश्वा जगाम । दिवस्पयो दिधिषाणा अवेषन्विदुर्देवाः सहसामानमर्कम् ॥

घ॒र्मा सम॑न्ता त्रि॒वृतं॒ व्या॑पतु॒स्तयो॒र्जुष्टिं॑ मात॒रिश्वा॑ जगाम । दि॒वस्पयो॒ दिधि॑षाणा अवेषन्वि॒दुर्दे॒वाः स॒हसा॑मानम॒र्कम् ॥

gharmā́ samantā́ tri-vṛ́taṃ vyā́patus táyor júṣṭiṃ mātáriśvā jagāma | divás páyo dídhiṣāṇā aveṣan vidúr devā́ḥ sahásā mā́nam arkám ||

The two warm vessels spread out on every side the triple-enclosure; to their accepted delight Mātariśvan came. Desiring the milk of heaven, they sought it out; the gods knew the chant that is measured by strength, the flaming hymn.

घ॒र्मा । सम्ऽअ॑न्ता । त्रि॒ऽवृत॑म् । वि । आ॒प॒तुः॒ । तयोः॑ । जुष्टि॑म् । मा॒त॒रिश्वा॑ । ज॒गा॒म॒ । दि॒वः । पयः॑ । दिधि॑षाणाः । अ॒वे॒ष॒न् । वि॒दुः । दे॒वाः । स॒हऽसा॑मानम् । अ॒र्कम् ॥घर्मा । सम्अन्ता । त्रिवृतम् । वि । आपतुः । तयोः । जुष्टिम् । मातरिश्वा । जगाम । दिवः । पयः । दिधिषाणाः । अवेषन् । विदुः । देवाः । सहसामानम् । अर्कम् ॥gharmā | sam-antā | tri-vṛtam | vi | āpatuḥ | tayoḥ | juṣṭim | mātariśvā | jagāma | di vaḥ | payaḥ | didhiṣāṇāḥ | aveṣan | viduḥ | devāḥ | saha-sāmānam | arkam

घर्माःthe hot (pressings/offerings), the gharma-vessels/heat-offerings
घर्माः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक) < √घर्म्/√घृ (उष्णता/तापन-भाव)
समन्तात्from all sides, all around
समन्तात्:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootसमन्त (अव्ययीभाव-प्रातिपदिक) + तस् (अव्यय-प्रत्यय)
त्रिवृतम्the threefold (enclosure/arrangement)
त्रिवृतम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootत्रि-वृत (प्रातिपदिक; ‘threefold-enclosed/threefold’)
व्यापतुः(they) two pervaded/spread
व्यापतुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + √आप्/√आप्नोति (व्याप्तौ)
तयोःof those two
तयोः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जुष्टिम्favor, enjoyment, gracious acceptance
जुष्टिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजुष्टि (स्त्री. प्रातिपदिक) < √जुष् (सेवन/प्रीतौ)
मातरिश्वाMātariśvan (Vedic fire-bringer/wind-like deity)
मातरिश्वा:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootमातरिश्वन् (प्रातिपदिक; देव-नाम)
जगामwent, came
जगाम:
क्रिया
TypeVerb
Root√गम् (गतौ)
दिवःof heaven
दिवः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
पयःmilk; nourishing fluid
पयः:
कर्म
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
दिधिषाणाःdesiring to place/establish; intent on setting
दिधिषाणाः:
कर्तृ
TypeParticiple
Root√धा (धारण/स्थापन) से desiderative-stem दिधिषा- (इच्छार्थ) + शानच्
अवेषन्they sought out / they found
अवेषन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअव + √इष्/√वेष् (अन्वेषण/प्रवेशन-भाव; वैदिक प्रयोग)
विदुःthey have known, they know
विदुः:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (ज्ञान)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सहसाwith might, by force
सहसा:
करण
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
मानम्the measure/standard; (as epithet) the measured/established
मानम्:
कर्म
TypeNoun/Adj.
Rootमान (प्रातिपदिक) < √मा (माने/मितौ) अथवा ‘मान’ = measure/standard
अर्कम्hymn, song of praise; (also) ray
अर्कम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)