Next Mantra

Mantra 1

Sukta 10.113

Devata: Indra (supported by Dyāvā-Pṛthivī and Viśve Devāḥ)
Chandas: Trishtubh (probable; requires verification)

तमस्य द्यावापृथिवी सचेतसा विश्वेभिर्देवैरनु शुष्ममावताम् । यदैत्कृण्वानो महिमानमिन्द्रियं पीत्वी सोमस्य क्रतुमाँ अवर्धत ॥

तम॑स्य॒ द्यावा॑पृथि॒वी सचे॑तसा॒ विश्वे॑भिर्दे॒वैरनु॒ शुष्म॑मावताम् । यदैत्कृ॑ण्वा॒नो म॑हि॒मान॑मिन्द्रि॒यं पी॒त्वी सोम॑स्य॒ क्रतु॑माँ अवर्धत ॥

tám asya dyā́vāpṛthivī́ sa-cétasā víśvebhir deváir ánu śúṣmam āvatām | yád ait kṛṇvānáḥ mahimā́nam indriyáṃ pītvī́ sómasya krátumān avardhata ||

He—let Heaven and Earth of one accord, with all the gods, foster his force; when he went forth shaping his lordly greatness, having drunk of Soma, the wise-willed one increased.

तम् । अ॒स्य॒ । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । सऽचे॑तसा । विश्वे॑भिः । दे॒वैः । अनु॑ । शुष्म॑म् । आ॒व॒ता॒म् । यत् । ऐत् । कृ॒ण्वा॒नः । म॒हि॒मान॑म् । इ॒न्द्रि॒यम् । पी॒त्वी । सोम॑स्य । क्रतु॑ऽमान् । अ॒व॒र्ध॒त॒ ॥तम् । अस्य । द्यावापृथिवी इति । सचेतसा । विश्वेभिः । देवैः । अनु । शुष्मम् । आवताम् । यत् । ऐत् । कृण्वानः । महिमानम् । इन्द्रियम् । पीत्वी । सोमस्य । क्रतुमान् । अवर्धत ॥tam | asya | dyāvāpṛthivī iti | sa-cetasā | viśvebhiḥ | devaiḥ | anu | śuṣmam | āvatām | yat | ait | kṛṇvānaḥ | mahimānam | indriyam | pītvī | somasya | kratu-mān | avardhata

तमस्यof him/that (of the dark one / of that one)
तमस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun/Adjective
Rootतम (प्रातिपदिक) + -स्य (षष्ठी) अथवा तद्-प्रातिपदिकस्य (तस्मिन्/तस्य) वैदिक-रूप
द्यावापृथिवीHeaven and Earth
द्यावापृथिवी:
कर्तृ (with verb ‘अवताम्’)
TypeNoun (compound)
Rootद्याव् (दिव्) + पृथिवी (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व समास)
सचेतसाin concord / with one intent
सचेतसा:
करण/सहभाव (in accord, jointly)
TypeAdjective
Rootस-चेतस् (प्रातिपदिक; ‘having one mind/being in accord’)
विश्वेभिःwith all
विश्वेभिः:
सह/करण (with)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व) (प्रातिपदिक)
देवैःthe gods
देवैः:
सह/करण (with)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अनुalong / after / in accordance with
अनु:
उपपद-सम्बन्ध (following/along)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
शुष्मम्might, vigor
शुष्मम्:
कर्म (object of ‘अवताम्’)
TypeNoun
Rootशुष्म (प्रातिपदिक)
अवताम्let the two help/strengthen
अवताम्:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Root√अव् (रक्षण-गमनादि; here ‘to help/protect/strengthen’)
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध (relative connector)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सम्बन्ध-प्रातिपदिक)
एत्this
एत्:
सम्बन्ध/निर्देश (deictic)
TypePronoun/Particle
Rootएतद् (प्रातिपदिक; enclitic/particle-like in Vedic)
कृण्वानःdoing, making
कृण्वानः:
कर्तृ (of the participial action; referring to Indra)
TypeParticiple
Root√कृ (करणे) → कृण्वान (शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)
महिमानम्greatness, majesty
महिमानम्:
कर्म (object of ‘कृण्वानः’)
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्Indra’s (mighty) / pertaining to Indra
इन्द्रियम्:
विशेषण (qualifier of ‘महिमानम्’)
TypeAdjective/Noun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक; ‘belonging to Indra/Indra-like power’)
पीत्वीhaving drunk
पीत्वी:
पूर्वकाल (prior action to main verb)
TypeGerund
Root√पा (पाने) → पीत्वी (क्त्वा/ल्यप्-प्रत्यय का वैदिक रूप)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध (genitive with ‘पीत्वी’)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
क्रतुमान्possessing resolve/wise
क्रतुमान्:
कर्तृ (with ‘अवर्धत’)
TypeAdjective
Rootक्रतु-मत् (प्रातिपदिक; ‘possessing resolve/insight’)
अवर्धतgrew, increased
अवर्धत:
क्रिया (main verb of second clause)
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धने)