Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 10.110

Devata: Tvaṣṭṛ (divine shaper/form-giver)
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires pada-count verification)

य इमे द्यावापृथिवी जनित्री रूपैरपिंशद्भुवनानि विश्वा । तमद्य होतरिषितो यजीयान्देवं त्वष्टारमिह यक्षि विद्वान् ॥

य इ॒मे द्यावा॑पृथि॒वी जनि॑त्री रू॒पैरपिं॑श॒द्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । तम॒द्य हो॑तरिषि॒तो यजी॑यान्दे॒वं त्वष्टा॑रमि॒ह य॑क्षि वि॒द्वान् ॥

yá imé dyāvāpṛthivī́ janítrī rū́pair ápiṃśad bhúvanāni víśvā | tám adyá hotariṣitó yajī́yān deváṃ tváṣṭāram ihá yákṣi vidvā́n ||

He who fashioned all the worlds with forms, the two begetters—Heaven and Earth—let him today be offered by you, O Hotar, guided and knowing: Tvaṣṭṛ, the divine shaper, sacrifice to him here in full awareness.

यः । इ॒मे इति॑ । द्यावा॑पृथि॒वी इति॑ । जनि॑त्री॒ इति॑ । रू॒पैः । अपिं॑शत् । भुव॑नानि । विश्वा॑ । तम् । अ॒द्य । हो॒तः॒ । इ॒षि॒तः । यजी॑यान् । दे॒वम् । त्वष्टा॑रम् । इ॒ह । य॒क्षि॒ । वि॒द्वान् ॥यः । इमे इति । द्यावापृथिवी इति । जनित्री इति । रूपैः । अपिंशत् । भुवनानि । विश्वा । तम् । अद्य । होतः । इषितः । यजीयान् । देवम् । त्वष्टारम् । इह । यक्षि । विद्वान् ॥yaḥ | ime iti | dyāvāpṛthivī iti | janitrī iti | rūpaiḥ | apiṃśat | bhuvanāni | viśvā | tam | adya | hotaḥ | iṣitaḥ | yajīyān | devam | tvaṣṭāram | iha | yakṣi | vidvān

यःwho (he who)
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इमेthese
इमे:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्यावापृथिवीHeaven-and-Earth
द्यावापृथिवी:
कर्म
TypeNoun
Rootद्यावापृथिवी (समाहार-द्वन्द्व/युग्म-प्रातिपदिक: द्यौः + पृथिवी)
जनित्रीthe two begetting/mothering (ones)
जनित्री:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootजनित्री (√जन् ‘to beget’ से कृत्-प्रातिपदिक)
रूपैःwith forms
रूपैः:
करण
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
अपिंशत्fashioned/adorned
अपिंशत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√पिश् (पिंशति) ‘to adorn/embellish, fashion’
भुवनानिworlds/creatures
भुवनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; √भू से)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्यtoday
अद्य:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
होतॄन्Hotṛ-priests
होतॄन्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक)
इषितःimpelled/commissioned
इषितः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Root√इष् ‘to impel/command’ (कृत्: भूतकर्मणि/भूतकृदन्त ‘इषित’)
यजीयान्more worthy of worship
यजीयान्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootयजीयस् (यज्-सम्बद्ध तुलनात्मक-प्रातिपदिक)
देवम्the god
देवम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootदेव (प्रातिपदिक)
त्वष्टारम्Tvaṣṭar
त्वष्टारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकरण (देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
यक्षिworship/sacrifice (to him)
यक्षि:
क्रिया
TypeVerb
Root√यज् ‘to worship/sacrifice’
विद्वान्knowing, wise
विद्वान्:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Participle
Root√विद् ‘to know’ (कृत्: विद्वस्)