Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 10.102

Rishi: Mudgala
Devata: Indra (implicit as giver of taviṣī/nṛmṇa)
Chandas: Trishtubh

शुनमष्ट्राव्यचरत्कपर्दी वरत्रायां दार्वानह्यमानः । नृम्णानि कृण्वन्बहवे जनाय गाः पस्पशानस्तविषीरधत्त ॥

शु॒नम॑ष्ट्रा॒व्य॑चरत्कप॒र्दी व॑र॒त्रायां॒ दार्वा॒नह्य॑मानः । नृ॒म्णानि॑ कृ॒ण्वन्ब॒हवे॒ जना॑य॒ गाः प॑स्पशा॒नस्तवि॑षीरधत्त ॥

śunám aṣṭrāvy ácarat kapardī́ varatrā́yāṃ dā́rv ā́nahyamānaḥ | nṛmnā́ni kṛṇván baháve jánāya gā́ḥ paspaśānáḥ tavíṣīr adhatta ||

Happily the braided one moved on, being bound to the wooden shaft by the strap. Creating heroic powers for many people, touching the cows (the rays), he established strengths within himself.

शु॒नम् । अ॒ष्ट्रा॒ऽवी । अ॒च॒र॒त् । क॒प॒र्दी । व॒र॒त्रायाम् । दारु॑ । आ॒ऽनह्य॑मानः । नृ॒म्नानि॑ । कृ॒ण्वन् । ब॒हवे॑ । जना॑य । गाः । प॒स्प॒शा॒नः । तवि॑षीः । अ॒ध॒त्त॒ ॥शुनम् । अष्ट्रावी । अचरत् । कपर्दी । वरत्रायाम् । दारु । आनह्यमानः । नृम्नानि । कृण्वन् । बहवे । जनाय । गाः । पस्पशानः । तविषीः । अधत्त ॥śunam | aṣṭrāvī | acarat | kapardī | varatrāyām | dāru | ānahyamānaḥ | nṛmnāni | kṛṇvan | bahave | janāya | gāḥ | paspaśānaḥ | taviṣīḥ | adhatta

शुनम्well; prosperously
शुनम्:
TypeIndeclinable
Rootशुनम् (अव्यय-प्रातिपदिक) < PIE *suH-no- (well, prosperously)
अष्ट्राwith a goad/whip
अष्ट्रा:
Karaṇa
TypeIndeclinable
Rootअष्ट्रा (अव्यय/उपपद) < अष्ट्र (प्रातिपदिक, ‘goad/whip’)
अव्यचरत्he moved/went about
अव्यचरत्:
TypeVerb
Root√चर् (चरति) + उपसर्ग अवि-/अवि- (वेदिक), लङ्
कपर्दीthe braided(-haired) one
कपर्दी:
Kartā
TypeNoun/Adjective
Rootकपर्दिन् (प्रातिपदिक ‘with braided hair/topknot’)
वरत्रायाम्on/at the strap (rein)
वरत्रायाम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootवरत्रा (प्रातिपदिक ‘strap, rope, rein’)
दारुwith wood; with a wooden (piece)
दारु:
Karaṇa
TypeNoun
Rootदारु (प्रातिपदिक ‘wood’)
आनह्यमानःbeing bound; fastening himself
आनह्यमानः:
Kartā (सह-कर्तृभावे) / क्रियाविशेषण
TypeParticiple
Rootआ-√नह् (नह्यति ‘to bind, fasten’)
नृम्णानिheroic powers; manly mights
नृम्णानि:
Karma
TypeNoun
Rootनृम्ण (प्रातिपदिक ‘manly power, heroic might’)
कृण्वन्making; producing
कृण्वन्:
Kartā (सह-कर्तृभावे) / क्रियाविशेषण
TypeParticiple
Root√कृ (करोति)
बहवेfor the many
बहवे:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक ‘many’)
जनायfor the people
जनाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक ‘people, man’)
गाःcows
गाः:
Karma
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक ‘cow’)
पस्पशानःhaving looked at/inspected
पस्पशानः:
Kartā (सह-कर्तृभावे) / क्रियाविशेषण
TypeParticiple
Root√स्पश्/√पश् (वेदिक ‘to see/spy/observe’) – परिपूर्ण/अभ्यास-रूप कृदन्त
तविषीःstrengths; mighty forces
तविषीः:
Karma
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक ‘strength, impetuous force’)
अधत्तhe placed; he bestowed
अधत्त:
TypeVerb
Root√धा (दधाति) लङ्