HomeRig VedaMandala 10Sukta 100Mantra 12
Previous Mantra

Mantra 12

Sukta 10.100

Devata: Likely Indra (continuation from 10.100.11), characterized by radiance and kratu-protection; imagery also supports a more general heroic deity-force
Chandas: Triṣṭubh (probable)

चित्रस्ते भानुः क्रतुप्रा अभिष्टिः सन्ति स्पृधो जरणिप्रा अधृष्टाः । रजिष्ठया रज्या पश्व आ गोस्तूतूर्षति पर्यग्रं दुवस्युः ॥

चि॒त्रस्ते॑ भा॒नुः क्र॑तु॒प्रा अ॑भि॒ष्टिः सन्ति॒ स्पृधो॑ जरणि॒प्रा अधृ॑ष्टाः । रजि॑ष्ठया॒ रज्या॑ प॒श्व आ गोस्तूतू॑र्षति॒ पर्यग्रं॑ दुव॒स्युः ॥

citrás te bhānúḥ kratu-prā́ abhiṣṭíḥ sánti spṛ́dho jaraṇi-prā́ ádhṛṣṭāḥ | rájiṣṭhayā rájyā paśv á̄ góḥ tūtūrṣati páry ágraṃ duvasyúḥ ||

Variegated is your radiance; will-guarding is your onrush. Your rivalries are there, unconquered, bringing the singer onward. With the swiftest course the seeker of service hastens toward the Cow of Light, circling to the foremost summit.

चि॒त्रः । ते॒ । भा॒नुः । क्र॒तु॒ऽप्राः । अ॒भि॒ष्टिः । सन्ति॑ । स्पृधः॑ । ज॒र॒णि॒ऽप्राः । अधृ॑ष्टाः । रजि॑ष्टया । रज्या॑ । प॒श्वः । आ । गोः । तूतू॑र्षति । परि॑ । अग्र॑म् । दु॒व॒स्युः ॥चित्रः । ते । भानुः । क्रतुप्राः । अभिष्टिः । सन्ति । स्पृधः । जरणिप्राः । अधृष्टाः । रजिष्टया । रज्या । पश्वः । आ । गोः । तूतूर्षति । परि । अग्रम् । दुवस्युः ॥citraḥ | te | bhānuḥ | kratu-prāḥ | abhiṣṭiḥ | santi | spṛdhaḥ | jaraṇi-prāḥ | adhṛṣṭāḥ | rajiṣṭayā | rajyā | paśvaḥ | ā | goḥ | tūtūrṣati | pari | agram | duvasyuḥ

चित्रःbright, splendid
चित्रः:
Kartā (भानुः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध (भानुः/क्रतुप्राः/अभिष्टिः इत्यादीनां स्वामित्वे)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भानुःbeam, radiance
भानुः:
Kartā (अस्ति/सन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
क्रतुप्राःfulfilling/strengthening the will (krátu), purpose-aiding
क्रतुप्राः:
Kartā (सन्ति इत्यस्य; ते इत्यस्य सम्बन्धेन)
TypeAdjective
Rootक्रतु-प्रा (समास; प्रा < √प्रा/√पॄ ‘to fill, satisfy’ इत्यस्य कृत्-प्रातिपदिक)
अभिष्टिःhelp, support
अभिष्टिः:
Kartā (अस्ति/सन्ति इत्यस्य; ते इत्यस्य सम्बन्धेन)
TypeNoun
Rootअभि-ष्टि (प्रातिपदिक; √स्था/√ष्ठा ‘stand’ इत्यस्य -ष्टि-निर्माणः, ‘assistance/aid’)
सन्तिare
सन्ति:
(क्रिया) अस्तित्व/विधान
TypeVerb
Root√अस् (भू-सत्तायाम्)
स्पृधःrivalries, hostile forces
स्पृधः:
Kartā (सन्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootस्पृध् (प्रातिपदिक; ‘rivalry/hostility’)
जरणिप्राःfilling/bringing on decay (ageing-causing)
जरणिप्राः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootजरणि-प्रा (समास; जरणि ‘aging/decay’ + प्रा < √प्रा/√पॄ)
अधृष्टाःundaring, not venturing (unbold)
अधृष्टाः:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective
Rootअ-धृष्ट (कृत्/विशेषण; धृष्ट ‘dared, bold’ < √धृष् ‘to dare’; नञ्-पूर्वक)
रजिष्ठयाwith the most dusty/dim (one)
रजिष्ठया:
Karaṇa (रज्या इत्यस्य सह—‘with the most dusty/dim [one]’)
TypeAdjective
Rootरजिष्ठ (तमप्-प्रत्ययान्त; रजस्/रज ‘dust, dimness’ इत्यस्य विशेषण)
रज्याwith a rein/rope
रज्या:
Karaṇa
TypeNoun
Rootरज्या (प्रातिपदिक; ‘rope, rein, thong’)
पश्वःfrom the cattle (livestock)
पश्वः:
Apādāna (आ…तूतूर्षति—‘from/away from cattle’)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
towards, unto
:
(क्रियाविशेषक) दिशाबोधक
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
गोःfrom the cow/cattle
गोः:
Apādāna (आ…तूतूर्षति—‘from/away from the cow/cattle’)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
तूतूर्षतिhastens, rushes past/overcomes
तूतूर्षति:
(क्रिया) गमन/अतिक्रम
TypeVerb
Root√तॄ/√तुर् (तरणे/अतिक्रमे; desiderative/intensive-like reduplication)
परिaround, over
परि:
(क्रियाविशेषक)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/निपात)
अग्रम्the front, the forepart
अग्रम्:
Karma (परि…तूतूर्षति—‘passes over the front/forepart’)
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
दुवस्युःthe worshipper, the serving one
दुवस्युः:
Kartā (तूतूर्षति इत्यस्य)
TypeNoun (agent) / Adjective
Rootदुवस्यु (प्रातिपदिक; ‘one who serves/honours’; < √दुवस्/√द्विष्? वैदिक ‘to honour/serve’)