Mantra 6

Sukta 10.1

Rishi: Traditionally: Mādhucchandas or related Angiras line is often associated with early Agni hymns; for RV 10.1, Anukramaṇī traditions typically assign the hymn to a specific rishi-family (needs manuscript-specific confirmation).

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (common for RV 10.1 opening verses; metrical confirmation recommended for digital scansion).

Samhita Patha (Devanagari)

स तु वस्त्राण्यध पेशनानि वसानो अग्निर्नाभा पृथिव्याः । अरुषो जातः पद इळायाः पुरोहितो राजन्यक्षीह देवान् ॥

Samhita Patha (IAST)

स तु वस्त्रा॒ण्यध॒ पेश॑नानि॒ वसा॑नो अ॒ग्निर्नाभा॑ पृथि॒व्याः । अ॒रु॒षो जा॒तः प॒द इळा॑याः पु॒रोहि॑तो राजन्यक्षी॒ह दे॒वान् ॥

Transliteration

sá tu vástrāṇy ádha péśanāni vásāno agnír nā́bhā pṛthivyā́ḥ | arúṣo jātáḥ padá íḷāyāḥ puróhito rā́jan yakṣī́ha devā́n ||

Translation

He, Agni, putting on the woven garments and forms, is established at the navel of the Earth. The ruddy one is born in the seat of Iḷā; as the priest set in front, O King, sacrifice here to the gods.

Padapatha (Word Analysis)

सः । तु । वस्त्रा॑णि । अध॑ । पेश॑नानि । वसा॑नः । अ॒ग्निः । नाभा॑ । पृ॒थि॒व्याः । अ॒रु॒षः । जा॒तः । प॒दे । इळा॑याः । पु॒रःऽहि॑तः । रा॒ज॒न् । य॒क्षि॒ । इ॒ह । दे॒वान् ॥सः । तु । वस्त्राणि । अध । पेशनानि । वसानः । अग्निः । नाभा । पृथिव्याः । अरुषः । जातः । पदे । इळायाः । पुरःहितः । राजन् । यक्षि । इह । देवान् ॥saḥ | tu | vastrāṇi | adha | peśanāni | vasānaḥ | agniḥ | nābhā | pṛthivyāḥ | aruṣaḥ | jātaḥ | pade | iḷāyāḥ | puraḥ-hitaḥ | rājan | yakṣi | iha | devān

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स

• तु: but/indeed
• तु: —
• Type: Indeclinable
• Root: तु (निपात)

• वस्त्राणि: garments, coverings
• वस्त्राणि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• पेशनानि: ornaments/adornments; (lit.) decorations
• पेशनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: पेशन (प्रातिपदिक)

• वसानः: wearing, clothing himself
• वसानः: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: √वस् (वसँ आच्छादने) + शानच्

• अग्निः: Agni (Fire)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• नाभा: with/at the navel; as the navel
• नाभा: करण
• Type: Noun
• Root: नाभि (प्रातिपदिक) → नाभा (वैदिक रूप) संभवतः तृतीया एकवचन

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• अरुषः: ruddy, tawny
• अरुषः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: अरुष (प्रातिपदिक)

• जातः: born, arisen
• जातः: कर्तृ
• Type: Verb (past participle)
• Root: √जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) + क्त

• पदे: in/at the place, in the footprint
• पदे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• इळायाः: of Iḷā (Idā; the sacred offering/earth-goddess)
• इळायाः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: इळा/इडा (प्रातिपदिक)

• पुरोहितः: the household priest, officiant
• पुरोहितः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पुरोहित (प्रातिपदिक)

• राजन्य: royal, of the kṣatriya/kingly class
• राजन्य: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: राजन्य (प्रातिपदिक)

• अक्षि: anoint/prepare (you)
• अक्षि: —
• Type: Verb
• Root: √अञ्ज्/√अक्ष्? (वैदिक: ‘अक्षि’ इति रूपं प्रायः √अञ्ज् ‘to anoint’ अथवा √अक्ष् ‘to reach’ इत्यादि; अत्र प्रचलित व्याख्या: ‘अञ्ज्’ = ‘to anoint/prepare’)

• इह: here
• इह: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• देवान्: the gods
• देवान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)