HomeRig VedaMandala 10Sukta 1Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 10.1

Rishi: Same hymn rishi as RV 10.1 (traditional assignment varies).
Devata: Vishnu appears within an Agni hymn segment; here Vishnu as guardian of the ‘third’ step/domain.
Chandas: Triṣṭubh (likely).

विष्णुरित्था परममस्य विद्वाञ्जातो बृहन्नभि पाति तृतीयम् । आसा यदस्य पयो अक्रत स्वं सचेतसो अभ्यर्चन्त्यत्र ॥

विष्णु॑रि॒त्था प॑र॒मम॑स्य वि॒द्वाञ्जा॒तो बृ॒हन्न॒भि पा॑ति तृ॒तीय॑म् । आ॒सा यद॑स्य॒ पयो॒ अक्र॑त॒ स्वं सचे॑तसो अ॒भ्य॑र्च॒न्त्यत्र॑ ॥

víṣṇur itthā́ paramám asya vidvā́ñ jā́to bṛhánn abhí pāti tṛtī́yam | āsā́ yád asya páyo ákrata sváṃ sacétaso abhy-à́rcanty átra ||

Thus Vishnu, knowing the supreme of this, being born vast, guards the third domain. When they have made his milk their own by aspiration, the awakened in consciousness here worship and chant to him.

विष्णुः॑ । इ॒त्था । प॒र॒मम् । अ॒स्य॒ । वि॒द्वान् । जा॒तः । बृ॒हन् । अ॒भि । पा॒ति॒ । तृ॒तीय॑म् । आ॒सा । यत् । अ॒स्य॒ । पयः॑ । अक्र॑त । स्वम् । सऽचे॑तसः । अ॒भि । अ॒र्च॒न्ति॒ । अत्र॑ ॥विष्णुः । इत्था । परमम् । अस्य । विद्वान् । जातः । बृहन् । अभि । पाति । तृतीयम् । आसा । यत् । अस्य । पयः । अक्रत । स्वम् । सचेतसः । अभि । अर्चन्ति । अत्र ॥viṣṇuḥ | itthā | paramam | asya | vidvān | jātaḥ | bṛhan | abhi | pāti | tṛtīyam | āsā | yat | asya | payaḥ | akrata | svam | sa-cetasaḥ | abhi | arcanti | atra

विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootविष्णु- (प्रातिपदिक)
इत्थाthus, in this manner
इत्था:
TypeIndeclinable
Rootइत्था (अव्यय)
परमम्the highest (place/state)
परमम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootपरम- (प्रातिपदिक)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विद्वान्knowing, wise
विद्वान्:
कर्तृ (विष्णोः विशेषणम्)
TypeParticiple (adjectival)
Rootविद् (धातु) → विद्वस्- (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्तवत्)
जातःborn, arisen
जातः:
कर्तृ (विष्णोः विशेषणम्)
TypeParticiple
Rootजन् (धातु) → जात- (कृदन्त, क्त)
बृहन्great, lofty
बृहन्:
कर्तृ (विष्णोः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootबृहन्त्- (प्रातिपदिक)
अभिtowards, over
अभि:
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
पातिprotects, guards
पाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootपा (धातु, ‘पालने’)
तृतीयम्the third (step/region)
तृतीयम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootतृतीय- (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
आसाso, indeed; just so (emphatic particle)
आसा:
TypeIndeclinable
Rootआसा (अव्यय/निपात; वैदिक)
यत्which, that which
यत्:
कर्म (अक्रत इत्यस्य)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पयःmilk; nourishing fluid
पयः:
कर्म (अक्रत इत्यस्य; यत्-सम्बन्धेन)
TypeNoun
Rootपयस्- (प्रातिपदिक)
अक्रतthey made, they fashioned
अक्रत:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु, ‘करणे’)
स्वम्their own
स्वम्:
कर्म (अक्रत इत्यस्य)
TypeAdjective/Pronoun
Rootस्व- (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)
सचेतसःthe like-minded, of one intent
सचेतसः:
कर्तृ (अक्रत/अभ्यर्चन्ति इत्यस्य)
TypeAdjective (substantival, plural)
Rootस-चेतस्- (प्रातिपदिक; ‘सम्+चित्’ भाव)
अभ्यर्चन्तिthey praise, they worship
अभ्यर्चन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु, ‘पूजायाम्’) + अभि (उपसर्ग)
अत्रhere, in this place
अत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)