HomeRig VedaMandala 1Sukta 95Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.95

Devata: Enigmatic hidden ‘child/seer’ principle (often read as Agni in the waters / the concealed fire / or the solar child)

क इमं वो निण्यमा चिकेत वत्सो मातॄर्जनयत स्वधाभिः । बह्वीनां गर्भो अपसामुपस्थान्महान्कविर्निश्चरति स्वधावान् ॥

क इ॒मं वो॑ नि॒ण्यमा चि॑केत व॒त्सो मा॒तॄर्ज॑नयत स्व॒धाभि॑: । ब॒ह्वी॒नां गर्भो॑ अ॒पसा॑मु॒पस्था॑न्म॒हान्क॒विर्निश्च॑रति स्व॒धावा॑न् ॥

ká imáṃ vo niṇyám ā́ ciketa vatsó mātṝ́r janayat svadhā́bhiḥ | bahvīnā́ṃ gárbho apásām upásthān mahā́n kavír níś carati svadhā́vān ||

Who has perceived for you this hidden thing—that the calf begets the mothers by his self-powers? The embryo of many works, from the lap of the waters, the great seer goes forth, self-lawed.

कः । इ॒मम् । वः॒ । नि॒ण्यम् । आ । चि॒के॒त॒ । व॒त्सः । मा॒तॄः । ज॒न॒य॒त॒ । स्व॒ऽधाभिः॑ । ब॒ह्वी॒नाम् । गर्भः॑ । अ॒पसा॑म् । उ॒पऽस्था॑त् । म॒हान् । क॒विः । निः । च॒र॒ति॒ । स्व॒धाऽवा॑न् ॥कः । इमम् । वः । निण्यम् । आ । चिकेत । वत्सः । मातॄः । जनयत । स्वधाभिः । बह्वीनाम् । गर्भः । अपसाम् । उपस्थात् । महान् । कविः । निः । चरति । स्वधावान् ॥kaḥ | imam | vaḥ | niṇyam | ā | ciketa | vatsaḥ | mātṝḥ | janayata | sva-dhābhiḥ | bahvīnām | garbhaḥ | apasām | upa-sthāt | mahān | kaviḥ | niḥ | carati | svadhāvān

कःwho?
कः:
Kartā
TypePronoun
Rootक (प्रश्न-प्रातिपदिक) / किम्
इमम्this (one)
इमम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वःof you / your
वः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निन्यम्hidden, secret
निन्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिन्य (प्रातिपदिक; √नी ‘नेतुम्’ से ‘निन्य’ = ‘गुप्त/अन्तर्हित’)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
चिकेतhas perceived/understood
चिकेत:
TypeVerb
Root√चित् (चेतयति/चिकेत) ‘जानने/ध्यान देने’
वत्सःthe calf
वत्सः:
Kartā
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
मातॄःmothers
मातॄः:
Karma
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
जनयतgenerated, produced
जनयत:
TypeVerb
Root√जन् (जनयति) ‘उत्पादयति’
स्वधाभिःwith (his/their) own powers / by inherent might
स्वधाभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootस्वधा (प्रातिपदिक)
बह्वीनाम्of many
बह्वीनाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootबह्वी (प्रातिपदिक; बहु का स्त्री-रूप)
गर्भःembryo, womb-child
गर्भः:
Kartā
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
अपसाम्of the waters
अपसाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक; ‘जल/आपः’)
उपस्थान्from the laps/abodes (near-places)
उपस्थान्:
Apādāna
TypeNoun
Rootउपस्थान (प्रातिपदिक; उप-√स्था ‘समीप-स्थितिः/आश्रय’)
महान्great
महान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
कविःseer, sage
कविः:
Kartā
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक)
निःout, forth
निः:
TypeIndeclinable
Rootनिः (उपसर्ग/निपात)
चरतिmoves, goes forth
चरति:
TypeVerb
Root√चर् ‘गमन/आचर’
स्वधावान्possessing inherent power / self-sustaining
स्वधावान्:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्वधावन्त् (प्रातिपदिक; स्वधा + वन्त्)