HomeRig VedaMandala 1Sukta 95Mantra 10
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 10

Sukta 1.95

Rishi: Parāśara Śāktya
Devata: Agni (as opener of channels and secret mover in births)
Chandas: Triṣṭubh

धन्वन्त्स्रोतः कृणुते गातुमूर्मिं शुक्रैरूर्मिभिरभि नक्षति क्षाम् । विश्वा सनानि जठरेषु धत्तेऽन्तर्नवासु चरति प्रसूषु ॥

धन्व॒न्त्स्रोत॑: कृणुते गा॒तुमू॒र्मिं शु॒क्रैरू॒र्मिभि॑र॒भि न॑क्षति॒ क्षाम् । विश्वा॒ सना॑नि ज॒ठरे॑षु धत्ते॒ऽन्तर्नवा॑सु चरति प्र॒सूषु॑ ॥

dhánvant srótaḥ kṛṇute gātúm ūrmíṃ śukráir ūrmíbhiḥ abhí nakṣati kṣā́m | víśvā sánāni jaṭháreṣu dhatte ’ntár návāsu carati prasū́ṣu ||

Across the dry waste he makes a channel, a path and a wave; with luminous waves he reaches and pervades the earth-plane. He places all ancient treasures in the wombs, and within the new births he moves, a secret power in the bringings-forth.

धन्व॑न् । स्रोतः॑ । कृ॒णु॒ते॒ । ग॒तुम् । ऊ॒र्मिम् । शु॒क्रैः । ऊ॒र्मिऽभिः॑ । अ॒भि । न॒क्ष॒ति॒ । क्षाम् । विश्वा॑ । सना॑नि । ज॒ठरे॑षु । ध॒त्ते॒ । अ॒न्तः । नवा॑सु । च॒र॒ति॒ । प्र॒ऽसूषु॑ ॥धन्वन् । स्रोतः । कृणुते । गतुम् । ऊर्मिम् । शुक्रैः । ऊर्मिभिः । अभि । नक्षति । क्षाम् । विश्वा । सनानि । जठरेषु । धत्ते । अन्तः । नवासु । चरति । प्रसूषु ॥dhanvan | srotaḥ | kṛṇute | gatum | ūrmim | śukraiḥ | ūrmi-bhiḥ | abhi | nakṣati | kṣām | viśvā | sanāni | jaṭhareṣu | dhatte | antaḥ | navāsu | carati | pra-sūṣu

धन्वन्on/over the dry land, on the steppe
धन्वन्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootधन्वन् (प्रातिपदिक) < धन्व (धनुष्/धन्वन् ‘धनुष्-सम्बन्धी/धन्वा-प्रदेशः’)
स्रोतःa stream, channel
स्रोतः:
Karma
TypeNoun
Rootस्रोतस् (प्रातिपदिक) < √स्रु (स्रवणे) ‘प्रवाह’
कृणुतेhe makes, forms
कृणुते:
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
गातुम्a path, passage
गातुम्:
Karma
TypeNoun
Rootगातु (प्रातिपदिक) < √गा (गमने/गाने; ‘गमन-पथः’)
ऊर्मिम्a wave, surge
ऊर्मिम्:
Karma
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
शुक्रैःwith bright, shining (ones)
शुक्रैः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
ऊर्मिभिःwith waves
ऊर्मिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि
नक्षतिreaches, attains
नक्षति:
TypeVerb
Root√नक्ष् (नश्/नक्ष्; ‘प्रापणे/व्याप्नोति’—वेदिक)
क्षाम्the earth, ground
क्षाम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षाम्/क्षामा (प्रातिपदिक) ‘भूमि’
विश्वाall
विश्वा:
Karma
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
सना॑निancient treasures/goods, old possessions
सना॑नि:
Karma
TypeNoun
Rootसन (प्रातिपदिक) ‘पुरातन/प्राचीन; लाभ/धन’ (वेदिक)
जठरेषुin the bellies, in the wombs
जठरेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootजठर (प्रातिपदिक)
धत्तेplaces, puts, holds
धत्ते:
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने)
अन्तःwithin
अन्तः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्तः
नवासुin the new (ones)
नवासु:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
चरतिmoves, goes about
चरति:
TypeVerb
Root√चर् (गत्यर्थे/आचरणे)
प्रसूषुamong the mothers in childbirth, in the parturient (females)
प्रसूषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रसू (प्रातिपदिक) ‘प्रसविनी/जननी’