HomeRig VedaMandala 1Sukta 92Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.92

Rishi: Gautama (Gotamas)
Devata: Uṣas
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अधि पेशांसि वपते नृतूरिवापोर्णुते वक्ष उस्रेव बर्जहम् । ज्योतिर्विश्वस्मै भुवनाय कृण्वती गावो न व्रजं व्युषा आवर्तमः ॥

अधि॒ पेशां॑सि वपते नृ॒तूरि॒वापो॑र्णुते॒ वक्ष॑ उ॒स्रेव॒ बर्ज॑हम् । ज्योति॒र्विश्व॑स्मै॒ भुव॑नाय कृण्व॒ती गावो॒ न व्र॒जं व्यु१॒॑षा आ॑व॒र्तम॑: ॥

ádhi péśāṃsi vapate nṛtū́r ivā́pa ūrṇute vákṣa usrā́ iva bárjaham | jyótir víśvasmai bhúvanāya kṛṇvatī gā́vo ná vrājáṃ ví uṣā́ ā́vartamás tamaḥ ||

She puts on her forms of beauty like a dancer; she unveils her breast as a bright one reveals her splendour. Making light for all the worlds, Dawn opens out the darkness, as the cows open their stall—releasing the enclosed powers into free movement.

अधि॑ । पेशां॑सि । व॒प॒ते॒ । नृ॒तूःऽइ॑व । अप॑ । ऊ॒र्णु॒ते॒ । वक्षः॑ । उ॒स्राऽइ॑व बर्ज॑हम् । ज्योतिः॑ । विश्व॑स्मै । भुव॑नाय । कृ॒ण्व॒ती । गावः॑ । न । व्र॒जम् । वि । उ॒षाः । आ॒व॒रित्या॑वः । तमः॑ ॥अधि । पेशांसि । वपते । नृतूःइव । अप । ऊर्णुते । वक्षः । उस्राइव बर्जहम् । ज्योतिः । विश्वस्मै । भुवनाय । कृण्वती । गावः । न । व्रजम् । वि । उषाः । आवरित्यावः । तमः ॥adhi | peśāṃsi | vapate | nṛtūḥ-iva | apa | ūrṇute | vakṣaḥ | usrāiva barjaham | jyotiḥ | viśvasmai | bhuvanāya | kṛṇvatī | gāvaḥ | na | vrajam | vi | uṣāḥ | āvar ity āvaḥ tamaḥ

अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/निपात)
पेशांसिforms, ornaments, adornments
पेशांसि:
Karma
TypeNoun
Rootपेशस् (प्रातिपदिक)
वपतेshe puts on, arrays
वपते:
TypeVerb
Root√वप् (वप्)
नृतूःa dancer
नृतूः:
Kartā
TypeNoun
Rootनृतु (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अपःwaters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
उर्णुतेshe spreads out, unfolds
उर्णुते:
TypeVerb
Root√उर्णु (उर्णु/उर्णो)
वक्षःbreast, chest
वक्षः:
Karma
TypeNoun
Rootवक्षस् (प्रातिपदिक)
उस्राthe ruddy (cow), the dawn-cow
उस्रा:
Kartā
TypeNoun
Rootउस्रा (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
बर्जहम्covering, garment (cloak)
बर्जहम्:
Karma
TypeNoun
Rootबर्जह (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
Karma
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
विश्वस्मैto all, for the whole
विश्वस्मै:
Sampradāna
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनायfor the world, for existence
भुवनाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
कृण्वतीmaking, producing
कृण्वती:
Kartā
TypeVerb
Root√कृ (करोति) → कृण्वत् (वर्तमान कृदन्त)
गावःcows
गावः:
Kartā
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
like
:
TypeIndeclinable
Root
व्रजम्enclosure, pen, fold
व्रजम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्रज (प्रातिपदिक)
विapart, forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
उषाःDawn (Uṣas)
उषाः:
Kartā
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
towards, unto
:
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
वर्तमःthe turning/returning (course), circuit
वर्तमः:
Karma
TypeNoun
Root√वृत् (वर्तते) + आ- (उपसर्ग) → आवर्त (प्रातिपदिक)