Mantra 16
Sukta 1.92
Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (continuation context from RV 1.92)
Devata: Aśvinau (the two Aśvins)
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
अश्विना वर्तिरस्मदा गोमद्दस्रा हिरण्यवत् । अर्वाग्रथं समनसा नि यच्छतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अश्वि॑ना व॒र्तिर॒स्मदा गोम॑द्दस्रा॒ हिर॑ण्यवत् । अ॒र्वाग्रथं॒ सम॑नसा॒ नि य॑च्छतम् ॥
Transliteration
aśvínā vartír asmad ā́ go-mad dasrā híraṇya-vat | arvā́g ráthaṃ sá-manasā ní yacchatam ||
Translation
O Aśvins, turn your course toward us—O wonder-workers—with the light-rich and golden plenitude. Bring your chariot near and set it down here with one accord of mind.
Padapatha (Word Analysis)
अश्वि॑ना । व॒र्तिः । अ॒स्मत् । आ । गोऽम॑त् । द॒स्रा॒ । हिर॑ण्यऽवत् । अ॒र्वाक् । रथ॑म् । सऽम॑नसा । नि । य॒च्छ॒त॒म् ॥अश्विना । वर्तिः । अस्मत् । आ । गोमत् । दस्रा । हिरण्यवत् । अर्वाक् । रथम् । समनसा । नि । यच्छतम् ॥aśvinā | vartiḥ | asmat | ā | go--mat | dasrā | hiraṇya-vat | arvāk | ratham | sa-manasā | ni | yacchatam
Word by Word
अश्विनाO Aśvins (you two)
अश्विना:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun (proper dual)
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; नासत्य-द्वय का नाम)
वर्तिःa path, course (way)
वर्तिः:
कर्तृ/विषय (वाक्य का विषय: ‘मार्ग/पथ’)
TypeNoun
Rootवर्ति- (प्रातिपदिक; √वृत्/√वर्त् ‘to turn, exist’ से भाव/वस्तु-नाम)
अस्मत्from us
अस्मत्:
अपादान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गोमत्rich in cattle
गोमत्:
विशेषण (वर्तिः का)
TypeAdjective
Rootगोमत् (गो + -मत्)
दस्राO wondrous/skillful ones
दस्रा:
सम्बोधन (अश्विना का विशेषण)
TypeAdjective (used as epithet)
Rootदस्र (प्रातिपदिक; अश्विनौ के विशेषण)
हिरण्यवत्having gold, golden
हिरण्यवत्:
विशेषण (वर्तिः का)
TypeAdjective
Rootहिरण्यवत् (हिरण्य + -वत्)
अर्वाक्hither, towards here
अर्वाक्:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअर्वाक् (अव्यय; दिशा-वाचक)
रथम्the chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
समनसाwith one mind, in concord
समनसा:
करण (भाव-करण: ‘एकमन से’)
TypeAdjective/Instrumental qualifier
Rootसमनस् (सम् + मनस्; प्रातिपदिक)
निdown, in; (as preverb)
नि:
क्रियाविशेषण (दिशा/सम्प्रवृत्ति)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
यच्छतम्hold/guide/bring (you two)
यच्छतम्:
क्रिया (आह्वान/आज्ञा)
TypeVerb
Root√यम् (यच्छ-; उपसर्ग ‘नि-’ सहित)