Mantra 14
Sukta 1.92
Rishi: Gautama Rāhūgaṇa
Devata: Uṣas
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
उषो अद्येह गोमत्यश्वावति विभावरि । रेवदस्मे व्युच्छ सूनृतावति ॥
Samhita Patha (IAST)
उषो॑ अ॒द्येह गो॑म॒त्यश्वा॑वति विभावरि । रे॒वद॒स्मे व्यु॑च्छ सूनृतावति ॥
Transliteration
uṣó adyéhá go-máty aśvā́-vati vibhāvari | révad asmè vy ùccha sūnṛtā-vati ||
Translation
O Dawn, today here arise for us with the light-rich plenty (cows) and the forceful energies (horses), O wide-shining one. Break forth upon us with opulence, O thou who carriest the right and happy utterance (sūnṛtā).
Padapatha (Word Analysis)
उषः॑ । अ॒द्य । इ॒ह । गो॒ऽम॒ति॒ । अश्व॑ऽवति । वि॒भा॒ऽव॒रि॒ । रे॒वत् । अ॒स्मे । वि । उ॒च्छ॒ । सू॒नृ॒ता॒ऽव॒ति॒ ॥उषः । अद्य । इह । गोमति । अश्ववति । विभावरि । रेवत् । अस्मे । वि । उच्छ । सूनृतावति ॥uṣaḥ | adya | iha | go--mati | aśva-vati | vibhāvari | revat | asme | vi | uccha | sūnṛtāvati
Word by Word
उषःO Dawn
उषः:
सम्बोधन (आमन्त्रण/वोकेटिव-प्रयोग; रूपतः प्रथमा) / कर्तृ (व्यवहारतः)
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक) < √वस्/उष् (प्रभाते दीप्तौ) (निघण्टु: उषस् ‘dawn’)
अद्यtoday
अद्य:
अधिकरण (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
इहhere
इह:
अधिकरण (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
गोमत्rich in cows; with cattle
गोमत्:
कर्म (व्युच्छ—‘गोमत् [दिनम्/प्रभातम्]’)
TypeAdjective
Rootगोमत् (गो- + मतुप्) (प्रातिपदिक)
अश्वावत्rich in horses
अश्वावत्:
कर्म (व्युच्छ—‘अश्वावत् [दिनम्/प्रभातम्]’)
TypeAdjective
Rootअश्वावत् (अश्व- + मतुप्) (प्रातिपदिक)
विभावरिO radiant one; O widely-shining (Dawn)
विभावरि:
सम्बोधन
TypeNoun/Adjective (vocative epithet)
Rootविभावरि (वि-भा-वरि) (प्रातिपदिक; उषस्-विशेषण)
रेवत्wealthy; splendid
रेवत्:
कर्म (व्युच्छ—‘रेवत् [दिनम्/प्रभातम्]’)
TypeAdjective
Rootरेवत् (रेव- + मतुप्) (प्रातिपदिक)
अस्मेfor us / to us
अस्मे:
सम्प्रदान (हिते—‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
विforth; apart; fully (as preverb)
वि:
—
TypeIndeclinable (prefix/preverb)
Rootवि (उपसर्ग)
उच्छshine forth; dawn
उच्छ:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Root√उष्/वस् (उच्छति/उषति ‘to shine, dawn’)
सूनृतावत्O gracious/benign one; endowed with kindly speech
सूनृतावत्:
सम्बोधन
TypeAdjective
Rootसूनृता-वत् (सूनृता ‘kindly/true speech, graciousness’ + मतुप्) (प्रातिपदिक)