Mantra 13
Sukta 1.92
Rishi: Gautama Rāhūgaṇa
Devata: Uṣas
Chandas: Gāyatrī (probable for this shorter 3-pāda/compact style; requires verification against full hymn metrical scheme)
Samhita Patha (Devanagari)
उषस्तच्चित्रमा भरास्मभ्यं वाजिनीवति । येन तोकं च तनयं च धामहे ॥
Samhita Patha (IAST)
उष॒स्तच्चि॒त्रमा भ॑रा॒स्मभ्यं॑ वाजिनीवति । येन॑ तो॒कं च॒ तन॑यं च॒ धाम॑हे ॥
Transliteration
uṣás tát citrám ā́ bharāsmábhyaṃ vājinī-vati | yéna tokáṃ ca tánayaṃ ca dhā́mahe ||
Translation
O Dawn, bring to us that radiant boon, O thou of plenitudes of force, by which we may found the child and the offspring—by which we may establish our growths in the true home of being.
Padapatha (Word Analysis)
उषः॑ । तत् । चि॒त्रम् । आ । भ॒र॒ । अ॒स्मभ्य॑म् । वा॒जि॒नी॒ऽव॒ति॒ । येन॑ । तो॒कम् । च॒ । तन॑यम् । च॒ । धाम॑हे ॥उषः । तत् । चित्रम् । आ । भर । अस्मभ्यम् । वाजिनीवति । येन । तोकम् । च । तनयम् । च । धामहे ॥uṣaḥ | tat | citram | ā | bhara | asmabhyam | vājinī-vati | yena | tokam | ca | tanayam | ca | dhāmahe
Word by Word
उषःO Dawn
उषः:
सम्बोधन (आह्वान) / कर्तृ (वाक्य-प्रवर्तिका)
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक) < √वस्/उष् (प्रभाते दीप्तौ) (व्युत्पत्त्यर्थ)
तत्that (gift/boon)
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्रम्bright, splendid
चित्रम्:
कर्म (विशेषणत्वेन)
TypeAdjective
Rootचित्र- (प्रातिपदिक)
आhither, forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
भराbring!
भरा:
क्रिया
TypeVerb
Root√भृ (भरणे)
अस्मभ्यम्to us
अस्मभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाजिनीवतिO rich in prizes/strength
वाजिनीवति:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootवाजिनीवत्- (प्रातिपदिक; वाजिन् ‘समृद्ध/वेगवान्/वाज-युक्त’ + -वत्)
येनby which
येन:
करण
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तोकम्offspring (child)
तोकम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतोक- (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
तनयम्son, progeny
तनयम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतनय- (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
धामहेwe establish/obtain (for ourselves)
धामहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने) (आत्मनेपद)