Mantra 7
Sukta 1.86
Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional)
Devata: Marutaḥ
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
सुभगः स प्रयज्यवो मरुतो अस्तु मर्त्यः । यस्य प्रयांसि पर्षथ ॥
Samhita Patha (IAST)
सु॒भग॒: स प्र॑यज्यवो॒ मरु॑तो अस्तु॒ मर्त्य॑: । यस्य॒ प्रयां॑सि॒ पर्ष॑थ ॥
Transliteration
subhágaḥ sá prayajyavo máruto astu mártyaḥ | yásya práyāṃsi párṣatha ||
Translation
Fortunate is that mortal, O Maruts, who is forward in sacrifice; whose goings and advances you carry safely across.
Padapatha (Word Analysis)
सु॒ऽभगः॑ । सः । प्र॒ऽय॒ज्य॒वः॒ । मरु॑तः । अ॒स्तु॒ । मर्त्यः॑ । यस्य॑ । प्रयां॑सि । पर्ष॑थ ॥सुभगः । सः । प्रयज्यवः । मरुतः । अस्तु । मर्त्यः । यस्य । प्रयांसि । पर्षथ ॥su-bhagaḥ | saḥ | pra-yajyavaḥ | marutaḥ | astu | martyaḥ | yasya | prayāṃsi | parṣatha
Word by Word
सु॒भगःfortunate, auspicious (one)
सु॒भगः:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootसु-भग (प्रातिपदिक ‘सुभग’ < भग ‘भाग्य/समृद्धि’)
सःhe
सः:
कर्तृ (अस्तु इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रयज्यवःO you who are devoted to sacrifice
प्रयज्यवः:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun/Adjective (vocative plural)
Rootप्र-यज्यु (प्रातिपदिक; यज् ‘यजन’ से, ‘प्रयज्य’ = यज्ञ-प्रवृत्त/यज्ञशील)
मरुतःO Maruts
मरुतः:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
अस्तुlet (him) be
अस्तु:
विधेय (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
कर्तृ/विधेय-सम्बन्ध (सः … मर्त्यः अस्तु)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक; मृ ‘मरण’ से)
यस्यwhose
यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी—‘whose’)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रयांसिofferings, gifts (refreshments)
प्रयांसि:
कर्म (पर्षथ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्र-यांस्/प्रयांस् (प्रातिपदिक; ‘प्रयांसि’ = ‘प्रयस्’/‘प्रयांस’ नपुंसक बहु; ‘उपहार/भोजन/दान’ अर्थ)
पर्षथyou carry across / help through / protect
पर्षथ:
क्रिया (कर्तृ = मरुतः)
TypeVerb
Rootपॄ/पृ (धातु; वेदिक ‘पर्षथ’ < पर्/पॄ ‘पारयति, रक्षति, उद्धरति’)