Mantra 5
Sukta 1.86
Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.86–1.87: Marut hymns of the Gautamas)
Devata: Marutaḥ (the Maruts/Storm-Powers), with inner reference to the Sūra (hero-sun) as goal of their energies
Chandas: Triṣṭubh (probable; RV 1.86 is predominantly Triṣṭubh)
Samhita Patha (Devanagari)
अस्य श्रोषन्त्वा भुवो विश्वा यश्चर्षणीरभि । सूरं चित्सस्रुषीरिषः ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒स्य श्रो॑ष॒न्त्वा भुवो॒ विश्वा॒ यश्च॑र्ष॒णीर॒भि । सूरं॑ चित्स॒स्रुषी॒रिष॑: ॥
Transliteration
ásya śróṣantv ā bhúvaḥ víśvāḥ yáś carṣaṇī́r abhí | sū́raṃ cit sasrúṣīr íṣaḥ ||
Translation
Let all the worlds listen to this call—he who moves toward the peoples; even the impulsions (of the Delight) run forth toward the hero-sun within.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒स्य । श्रो॒ष॒न्तु॒ । आ । भुवः॑ । विश्वाः॑ । यः । च॒र्ष॒णीः । अ॒भि । सूर॑म् । चि॒त् । स॒स्रुषीः॑ । इषः॑ ॥अस्य । श्रोषन्तु । आ । भुवः । विश्वाः । यः । चर्षणीः । अभि । सूरम् । चित् । सस्रुषीः । इषः ॥asya | śroṣantu | ā | bhuvaḥ | viśvāḥ | yaḥ | carṣaṇīḥ | abhi | sūram | cit | sasruṣīḥ | iṣaḥ
Word by Word
अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य (षष्ठी एकवचन)
श्रोषन्तुlet them hear
श्रोषन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) ‘to hear’
आtowards, hither
आ:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
भुवःthe worlds / beings
भुवः:
कर्म (object of ‘hear’)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक) ‘world/being; earth/space’
विश्वाःall
विश्वाः:
विशेषण (of भुवः)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक) ‘all’
यःwho
यः:
कर्तृ (relative subject)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) ‘who/which’
चर्षणीःthe peoples, the tribes
चर्षणीः:
कर्म (object with अभि) / लक्ष्य
TypeNoun
Rootचर्षणि (प्रातिपदिक) ‘men, peoples’ (वैदिक: प्रायः बहुवचन)
अभिtowards, unto
अभि:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय) ‘towards, against, over’
सूरम्the hero
सूरम्:
कर्म (object; appositional with implied object of verb)
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक) ‘hero, strong one’
चित्even
चित्:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात) ‘even, indeed’
सस्रुषीःeagerly hastening / pressing on
सस्रुषीः:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of subject of ‘hear’)
TypeParticiple/Adjective
Rootसस्रुषी (कृदन्त; desiderative/intentive from √सृ/√स्रु ‘to flow/run’ → ‘eager to run/press on’)
इषःrefreshments, invigorations
इषः:
कर्म/लक्ष्य (what is sought/aimed at; contextual object)
TypeNoun
Rootइष् (प्रातिपदिक) ‘refreshment, strength; (esp.) invigorating draught/food’