HomeRig VedaMandala 1Sukta 85Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.85

Rishi: Gotama Rāhūgaṇa
Devata: Indra (with Tvashtri as enabling power)
Chandas: Triṣṭubh

त्वष्टा यद्वज्रं सुकृतं हिरण्ययं सहस्रभृष्टिं स्वपा अवर्तयत् । धत्त इन्द्रो नर्यपांसि कर्तवेऽहन्वृत्रं निरपामौब्जदर्णवम् ॥

त्वष्टा॒ यद्वज्रं॒ सुकृ॑तं हिर॒ण्ययं॑ स॒हस्र॑भृष्टिं॒ स्वपा॒ अव॑र्तयत् । ध॒त्त इन्द्रो॒ नर्यपां॑सि॒ कर्त॒वेऽह॑न्वृ॒त्रं निर॒पामौ॑ब्जदर्ण॒वम् ॥

tváṣṭā yád vájraṃ súkṛtaṃ hiraṇyáyaṃ sahásrabhṛṣṭiṃ svápā́ ávartayat | dhattá índro náryapāṃsi kártave ’han vṛtráṃ nír apā́m aubjad arṇavám ||

When Tvashtri set in motion the thunder-force, well-fashioned, golden, with a thousand edges—his own skilful power—Indra took it up for the works that are truly human in their divinity; he struck Vritra and drove out the waters, he broke open the oceanic flood.

त्वष्टा॑ । यत् । वज्र॑म् । सुऽकृ॑तम् । हि॒र॒ण्यय॑म् । स॒हस्र॑ऽभृष्टिम् । सु॒ऽअपाः॑ । अव॑र्तयत् । ध॒त्ते । इन्द्रः॑ । नरि॑ । अपां॑सि । कर्त॑वे । अह॑न् । वृ॒त्रम् । निः । अ॒पाम् । औ॒ब्ज॒त् । अ॒र्ण॒वम् ॥त्वष्टा । यत् । वज्रम् । सुकृतम् । हिरण्ययम् । सहस्रभृष्टिम् । सुअपाः । अवर्तयत् । धत्ते । इन्द्रः । नरि । अपांसि । कर्तवे । अहन् । वृत्रम् । निः । अपाम् । औब्जत् । अर्णवम् ॥tvaṣṭā | yat | vajram | su-kṛtam | hiraṇyayam | sahasra-bhṛṣṭim | su-apāḥ | avartayat | dhatte | indraḥ | nari | apāṃsi | kartave | ahan | vṛtram | niḥ | apām | aubjat | arṇavam

त्वष्टाTvaṣṭṛ (the divine artisan)
त्वष्टा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootत्वष्ट्र् (प्रातिपदिक) / √त्वक्ष् (धात्वर्थ-सम्बन्धः)
यत्which (that)
यत्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
सुकृतम्well-made
सुकृतम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसु-कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ)
हिरण्ययम्golden
हिरण्ययम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootहिरण्यय (प्रातिपदिक)
सहस्रभृष्टिम्with a thousand edges/spikes
सहस्रभृष्टिम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootसहस्र-भृष्टि (समास-प्रातिपदिक)
स्वपाःthe skilful one (of good craft)
स्वपाः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootसु-अपस्/अपस् (प्रातिपदिक; ‘स्वपस्’ = good workmanship)
अवर्तयत्fashioned/turned (made)
अवर्तयत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत्/√वर्त् (वर्तयति-प्रयोगः; causative)
धत्तhas placed/has taken up
धत्त:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
नर्यपांसिmanly deeds
नर्यपांसि:
कर्म
TypeNoun
Rootनर्य-अपांस् (समास-प्रातिपदिक; अपांस् = कर्माणि)
कर्तवेto do, to accomplish
कर्तवे:
प्रयोजन/उद्देश्य
TypeVerb
Root√कृ (तुमुन्/तवेन्-प्रत्ययः; infinitive)
अहन्he slew
अहन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√हन्
वृत्रम्Vṛtra
वृत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
निःout, forth
निः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootनिस् (उपसर्ग/अव्यय)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
औब्जत्he pressed/forced (them) forth
औब्जत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√उब्ज्
अर्णवम्the flood/ocean (waters)
अर्णवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्णव (प्रातिपदिक)