HomeRig VedaMandala 1Sukta 83Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.83

Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditionally for RV 1.83)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 1.83; verse-level verification recommended)

अधि द्वयोरदधा उक्थ्यं वचो यतस्रुचा मिथुना या सपर्यतः । असंयत्तो व्रते ते क्षेति पुष्यति भद्रा शक्तिर्यजमानाय सुन्वते ॥

अधि॒ द्वयो॑रदधा उ॒क्थ्यं१॒॑ वचो॑ य॒तस्रु॑चा मिथु॒ना या स॑प॒र्यत॑: । असं॑यत्तो व्र॒ते ते॑ क्षेति॒ पुष्य॑ति भ॒द्रा श॒क्तिर्यज॑मानाय सुन्व॒ते ॥

adhí dváyor adadhā ukthyàṁ vácо yata-srúcā mithunā́ yā́ saparyátaḥ | asaṁyattó vraté té kṣeti púṣyati bhadrā́ śaktír yajamānāya sunvaté ||

Upon the two (balanced powers) thou hast set the word fit for the hymn—those twin ladles that serve and adore. Unfettered in thy law of working, the auspicious Power dwells and increases for the sacrificer who presses the Soma.

अधि॑ । द्वयोः॑ । अ॒द॒धाः॒ । उ॒क्थ्य॑म् । वचः॑ । य॒तऽस्रु॑चा । मि॒थु॒ना । या । स॒प॒र्यतः॑ । अस॑म्ऽयत्तः । व्र॒ते । ते॒ । क्षे॒ति॒ । पुष्य॑ति । भ॒द्रा । श॒क्तिः । यज॑मानाय । सु॒न्व॒ते ॥अधि । द्वयोः । अदधाः । उक्थ्यम् । वचः । यतस्रुचा । मिथुना । या । सपर्यतः । असम्यत्तः । व्रते । ते । क्षेति । पुष्यति । भद्रा । शक्तिः । यजमानाय । सुन्वते ॥adhi | dvayoḥ | adadhāḥ | ukthyam | vacaḥ | yata-srucā | mithunā | yā | saparyataḥ | asam-yattaḥ | vrate | te | kṣeti | puṣyati | bhadrā | śaktiḥ | yajamānāya | sunvate

अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
द्वयोःof/on the two
द्वयोः:
Adhikaraṇa
TypeNoun (numeral/pronominal)
Rootद्वि (सर्वनाम/संख्या-प्रातिपदिक)
अदधाःthou hast placed/established
अदधाः:
Kriyā
TypeVerb
Rootधा (धातु) < दधा- (परस्मै)
उक्थ्यम्worthy of hymn/recitation
उक्थ्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउक्थ्य (प्रातिपदिक) < उक्थ
वचःspeech, utterance
वचः:
Karma
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
यतस्रुचाwith the well-directed ladle
यतस्रुचा:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootयतस्रुच् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)
मिथुनाas a pair, jointly
मिथुना:
Karaṇa
TypeAdjective/Adverbial
Rootमिथुन (प्रातिपदिक)
याःwho (fem. pl.)
याः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
सपर्यतःworshipping, serving
सपर्यतः:
Kartā
TypeVerb (participle)
Rootसपर्य (धातु) < सपर्यति
असंयत्तःunrestrained, unchecked
असंयत्तः:
Kartā
TypeAdjective (past participle)
Rootसम्-यम् (धातु) → संयत; नञ्-समास
व्रतेin (his) ordinance/vow, in the sacred order
व्रते:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootव्रत (प्रातिपदिक)
तेof thee, thy
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम)
क्षेतिdwells, abides
क्षेति:
Kriyā
TypeVerb
Rootक्षि (धातु) < क्षेति
पुष्यतिthrives, prospers
पुष्यति:
Kriyā
TypeVerb
Rootपुष् (धातु) < पुष्यति
भद्राauspicious, благоприятная
भद्रा:
Kartā
TypeAdjective
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
शक्तिःpower, ability
शक्तिः:
Kartā
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
यजमानायfor the sacrificer
यजमानाय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
सुन्वतेfor the Soma-presser (one who presses Soma)
सुन्वते:
Sampradāna
TypeParticiple (to a noun)
Rootसु (धातु) < सुन्वत् (वर्तमान कृदन्त)