Mantra 7
Sukta 1.8
Rishi: Medhātithi Kāṇva (Kāṇva tradition) [standard attribution for RV 1.8]
Devata: Indra (Soma-empowered Indra)
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; common in RV 1.8)
Samhita Patha (Devanagari)
यः कुक्षिः सोमपातमः समुद्र इव पिन्वते । उर्वीरापो न काकुदः ॥
Samhita Patha (IAST)
यः कु॒क्षिः सो॑म॒पात॑मः समु॒द्र इ॑व॒ पिन्व॑ते । उ॒र्वीरापो॒ न का॒कुद॑: ॥
Transliteration
yaḥ kukṣíḥ somapā́tamaḥ samudrá iva pínvate | urvī́r ā́po na kākúdaḥ ||
Translation
He whose belly is the most consummate drinker of Soma—he swells like an ocean, heaving and enlarging; like wide waters he rises in an unbroken uplift, bearing the force onward within us.
Padapatha (Word Analysis)
यः । कु॒क्षिः । सो॒म॒ऽपात॑मः । स॒मु॒द्रःऽइ॑व । पिन्व॑ते । उ॒र्वीः । आपः॑ । न । का॒कुदः॑ ॥यः । कुक्षिः । सोमपातमः । समुद्रःइव । पिन्वते । उर्वीः । आपः । न । काकुदः ॥yaḥ | kukṣiḥ | soma-pātamaḥ | samudraḥ-iva | pinvate | urvīḥ | āpaḥ | na | kākudaḥ
Word by Word
यःwho, which
यः:
Kartā (सम्बन्ध-कर्तृ, ‘यः … सः’ सह) अथवा विशेष्य-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कुक्षिःbelly, womb (here: the belly)
कुक्षिः:
Kartā (पिन्वते इति क्रियायाः कर्ता) / ‘यः’ इत्यस्य विशेष्यः
TypeNoun
Rootकुक्षि- (प्रातिपदिक)
सःthat (he/it), that one
सः:
Kartā (अनुवाद-कर्तृ, ‘यः … सः’ संरचना) / निर्देशकः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सोमपातमःthe best Soma-drinker
सोमपातमः:
Kartā-विशेषणम् (सः इत्यस्य विशेषणम्) अथवा कुक्षेः विशेषणम्
TypeAdjective (superlative epithet)
Rootसोम- + पा (धातु) → पात (कृदन्त-प्रातिपदिक) + तमप् (तम)
समुद्रःocean, sea
समुद्रः:
उपमानम् (इव सह) / कर्तृ-तुल्योपमानम्
TypeNoun
Rootसमुद्र- (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशकः
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
पिन्वतेswells, becomes full; is filled/strengthened
पिन्वते:
मुख्यक्रिया; कर्ता = कुक्षिः/सः
TypeVerb
Rootपिव्/पिन्व् (धातु; ‘to swell, make swell, fill, invigorate’)
उर्वीःbroad, wide
उर्वीः:
विशेषणम् (आपः इत्यस्य)
TypeAdjective (f.)
Rootउर्वी- (प्रातिपदिक)
आपःwaters
आपः:
उपमानम् (न सह) / तुल्योपमान-कर्तृ
TypeNoun
Rootअप्/आप्- (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
उपमान-निर्देशकः (इववत्) / तुलनार्थकः
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
काकुदःpeak, summit; (figuratively) lofty crest
काकुदः:
उपमेयम्/कर्तृ-निर्देशः (पिन्वते इत्यस्य कर्ता-तुल्यः; ‘समुद्र इव … उर्वीरापो न …’)
TypeNoun
Rootकाकुद्- (प्रातिपदिक; ‘peak, summit, hump/crest’)