Mantra 6
Sukta 1.79
Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (Gautama)
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables)
Samhita Patha (Devanagari)
क्षपो राजन्नुत त्मनाग्ने वस्तोरुतोषसः । स तिग्मजम्भ रक्षसो दह प्रति ॥
Samhita Patha (IAST)
क्ष॒पो रा॑जन्नु॒त त्मनाग्ने॒ वस्तो॑रु॒तोषस॑: । स ति॑ग्मजम्भ र॒क्षसो॑ दह॒ प्रति॑ ॥
Transliteration
kṣapó rā́jann utá tmánāgne vástor utóṣásaḥ | sá tígmajambha rakṣáso daha práti ||
Translation
O Agni, king of the nights and also by thine own self the lord of the dwelling and of the dawns: do thou, sharp-jawed, burn back the hostile powers of darkness that assail our becoming.
Padapatha (Word Analysis)
क्ष॒पः । रा॒ज॒न् । उ॒त । त्मना॑ । अग्ने॑ । वस्तोः॑ । उ॒त । उ॒षसः॑ । सः । ति॒ग्म॒ऽज॒म्भ॒ । र॒क्षसः॑ । द॒ह॒ । प्रति॑ ॥क्षपः । राजन् । उत । त्मना । अग्ने । वस्तोः । उत । उषसः । सः । तिग्मजम्भ । रक्षसः । दह । प्रति ॥kṣapaḥ | rājan | uta | tmanā | agne | vastoḥ | uta | uṣasaḥ | saḥ | tigma-jambha | rakṣasaḥ | daha | prati
Word by Word
क्षपःnights
क्षपः:
Adhikaraṇa (काल-निर्देश: ‘रात्रिषु/रात्रयः’)
TypeNoun
Rootक्षप् (प्रातिपदिक: क्षप्/क्षपा ‘रात्रि’)
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootराजन् (प्रातिपदिक) < √राज् ‘राजते/शोभते/शासति’
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात) अव्यय
त्मनाby (your) own self / of yourself
त्मना:
Karaṇa
TypeNoun (instrumental)
Rootत्मन् (प्रातिपदिक ‘स्व/आत्मा’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
वस्तोःof dusk / of the evening-time
वस्तोः:
Adhikaraṇa (काल-सम्बन्ध: ‘वस्तोर्’ = at dusk/at the time of dwelling)
TypeNoun
Rootवस्तु/वस्तर् (प्रातिपदिक ‘वास/निवास; संध्या/प्रभात-सन्धि’)
उतand also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
उषसःof dawn
उषसः:
Adhikaraṇa (काल-सम्बन्ध: at dawn / of dawn)
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
सःhe (you)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तिग्मजम्भO sharp-jawed (one)
तिग्मजम्भ:
सम्बोधन (विशेषण) / Kartṛ-विशेषण
TypeAdjective (vocative/nom. used as epithet)
Rootतिग्म-जम्भ (समास: तिग्म ‘तीक्ष्ण’ + जम्भ ‘दन्त/जबड़ा’)
रक्षसःthe demons / harmful beings
रक्षसः:
Karma
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
दहburn!
दह:
— (क्रिया)
TypeVerb
Root√दह् (दहति) ‘दग्धुं/दहति’
प्रतिagainst / back (towards)
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)