Mantra 4
Sukta 1.78
Rishi: Gotama lineage
Devata: Agni (with Indra-like epithet vṛtrahan applied to Agni as inner slayer of obstruction)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
तमु त्वा वृत्रहन्तमं यो दस्यूँरवधूनुषे । द्युम्नैरभि प्र णोनुमः ॥
Samhita Patha (IAST)
तमु॑ त्वा वृत्र॒हन्त॑मं॒ यो दस्यूँ॑रवधूनु॒षे । द्यु॒म्नैर॒भि प्र णो॑नुमः ॥
Transliteration
tám u tvā vṛtra-hántamam yó dasyū́ṁr ava-dhūnuṣé | dyumnáir abhí prá ṇónumaḥ ||
Translation
That you we call, most potent slayer of the Vṛtra within, who shakes off the dasyus—forces of obstruction; with luminous powers we urge you forward in us.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । ऊँ॒ इति॑ । त्वा॒ । वृ॒त्र॒हन्ऽत॑मम् । यः । दस्यू॑न् । अ॒व॒ऽधू॒नु॒षे । द्यु॒म्नैः । अ॒भि । प्र । नो॒नु॒मः॒ ॥तम् । ऊँ इति । त्वा । वृत्रहन्तमम् । यः । दस्यून् । अवधूनुषे । द्युम्नैः । अभि । प्र । नोनुमः ॥tam | oṃ iti | tvā | vṛtrahan-tamam | yaḥ | dasyūn | ava-dhūnuṣe | dyumnaiḥ | abhi | pra | nonumaḥ
Word by Word
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed / and
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृत्रहन्तमम्the most Vṛtra-slaying (best slayer of Vṛtra)
वृत्रहन्तमम्:
कर्म
TypeAdjective (superlative epithet)
Rootवृत्रहन् (वृत्र + हन्)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (संबन्ध-सर्वनाम)
दस्यून्Dasyus / hostile foes
दस्यून्:
कर्म
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)
अवधूनुषेyou have shaken down / smitten
अवधूनुषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootअव-धू (धातु: धू ‘कम्पने/धूनने’)
द्यु॒म्नैःwith splendors / with glorious powers
द्यु॒म्नैः:
करण
TypeNoun
Rootद्यु॒म्न (प्रातिपदिक)
अभिtowards / upon
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth / forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
नःour / for us
नः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नोनुमःwe urge on / we impel (we press forward in praise)
नोनुमः:
क्रिया
TypeVerb
Rootनु (धातु: नु ‘प्रेरणे/स्तुतौ’), पुनरुक्त-परफेक्ट-रूपम्