Mantra 3
Sukta 1.78
Rishi: Gotama lineage
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
तमु त्वा वाजसातममङ्गिरस्वद्धवामहे । द्युम्नैरभि प्र णोनुमः ॥
Samhita Patha (IAST)
तमु॑ त्वा वाज॒सात॑ममङ्गिर॒स्वद्ध॑वामहे । द्यु॒म्नैर॒भि प्र णो॑नुमः ॥
Transliteration
tám u tvā vāja-sā́tamam aṅgirasvád dhavāmahe | dyumnáir abhí prá ṇónumaḥ ||
Translation
That you we call, most victorious in the winning of vāja—plenitude of force—O Angiras-like flame; with luminous powers we urge you onward in us.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । ऊँ॒ इति॑ । त्वा॒ । वा॒ज॒ऽसात॑मम् । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् । ह॒वा॒म॒हे॒ । द्यु॒म्नैः । अ॒भि । प्र । नो॒नु॒मः॒ ॥तम् । ऊँ इति । त्वा । वाजसातमम् । अङ्गिरस्वत् । हवामहे । द्युम्नैः । अभि । प्र । नोनुमः ॥tam | oṃ iti | tvā | vāja-sātamam | aṅgirasvat | havāmahe | dyumnaiḥ | abhi | pra | nonumaḥ
Word by Word
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed; and
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाजसातमम्the most prize-winning / best at winning booty
वाजसातमम्:
कर्म (त्वा/तम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootवाज-सातम (प्रातिपदिक; वाज + सातम ‘most winning/most bestowing of prizes’)
अङ्गिरस्वत्Aṅgiras-like; like the Aṅgirases
अङ्गिरस्वत्:
कर्म (त्वा/तम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस् + वत् (तद्धितान्त प्रातिपदिक)
हवामहेwe invoke; we call
हवामहे:
क्रिया (कर्तृ-प्रयोगः; कर्ता = वयम्) तथा ‘तम्/त्वा’ प्रति आह्वानकर्म
TypeVerb
Root√ह्वा (ह्वयति/ह्वायति) ‘to call, invoke’
द्यु॒म्नैःwith glories; with splendours
द्यु॒म्नैः:
करण
TypeNoun
Rootद्यु॒म्न (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक) ‘splendour, brilliance, glory’
अभिtowards; upon
अभि:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्गः)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth; forward
प्र:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्गः)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
नःour; of us
नः:
सम्बन्ध (सम्बन्ध-षष्ठी) अथवा सम्प्रदान (यदि ‘to us’ इति) — अत्र ‘our’ अधिक युक्तम्
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नोनुमःwe impel; we urge on
नोनुमः:
क्रिया (कर्तृ-प्रयोगः; कर्ता = वयम्)
TypeVerb
Root√नु (नवते/नुनोति) ‘to push, impel, set in motion’ (Vedic intensive/reduplicated present)