Mantra 2
Sukta 1.78
Rishi: Gotama
Devata: Agni (implicit via context; Jātavedas of the hymn)
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
तमु त्वा गोतमो गिरा रायस्कामो दुवस्यति । द्युम्नैरभि प्र णोनुमः ॥
Samhita Patha (IAST)
तमु॑ त्वा॒ गोत॑मो गि॒रा रा॒यस्का॑मो दुवस्यति । द्यु॒म्नैर॒भि प्र णो॑नुमः ॥
Transliteration
tám u tvā́ gotámo girā́ rāyás-kāmo duvasyati | dyumnáir abhí prá ṇónumaḥ ||
Translation
That you, O Agni, Gotama serves with the inspired word, desiring the rayi—fullness of being; with luminous powers we urge you to advance within us.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । ऊँ॒ इति॑ । त्वा॒ । गोत॑मः । गि॒रा । रा॒यःऽका॑मः । दु॒व॒स्य॒ति॒ । द्यु॒म्नैः । अ॒भि । प्र । नो॒नु॒मः॒ ॥तम् । ऊँ इति । त्वा । गोतमः । गिरा । रायःकामः । दुवस्यति । द्युम्नैः । अभि । प्र । नोनुमः ॥tam | oṃ iti | tvā | gotamaḥ | girā | rāyaḥ-kāmaḥ | duvasyati | dyumnaiḥ | abhi | pra | nonumaḥ
Word by Word
तम्him (that one)
तम्:
कर्म (स्तुत्य/आह्वेय-देवता)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उindeed / just
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
त्वाyou
त्वा:
कर्म (सम्बोधनार्थे/आह्वान-विषयः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गौतमःGautama
गौतमः:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootगौतम (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)
गिराwith a hymn / by speech
गिरा:
करण
TypeNoun
Rootगिर् (स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक) अथवा गीरा/गिरा (वेद. रूप)
रायस्कामःdesiring wealth
रायस्कामः:
कर्तृ (कर्तुः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootरायस् (रे/धन) + काम (इच्छा) (समासः: षष्ठी-तत्पुरुष/बहुव्रीहि-भावः)
दुवस्यतिserves / worships
दुवस्यति:
क्रिया
TypeVerb
Rootदुवस्/दुवस्य (धातु; ‘सेवा/पूजा/उपासना’)
द्यु॒म्नैःwith splendors / with glorious powers
द्यु॒म्नैः:
करण
TypeNoun
Rootद्यु॒म्न (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)
अभिtowards / upon
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रforth / forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
नोनुमःwe urge on / we impel / we press forward
नोनुमः:
क्रिया
TypeVerb
Rootनु (धातु; ‘प्रेरणे/स्तुतौ’), पुनरुक्त-आवृत्तिः: नो-नु- (वेद. तीव्र/आवृत्ति-रूप)