Mantra 9
Sukta 1.74
Rishi: Gotama Rāhūgaṇa (traditional; verify)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (likely; confirm metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
उत द्युमत्सुवीर्यं बृहदग्ने विवाससि । देवेभ्यो देव दाशुषे ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒त द्यु॒मत्सु॒वीर्यं॑ बृ॒हद॑ग्ने विवाससि । दे॒वेभ्यो॑ देव दा॒शुषे॑ ॥
Transliteration
utá dyu-mát su-vī́ryaṃ bṛhád agne vivāsasi | devébhyo deva dāśúṣe ||
Translation
And thou makest manifest the radiant and noble hero-force, O Agni, the Vast; O god, for the giver, (thou openest it) for the gods.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒त । द्यु॒ऽमत् । सु॒ऽवीर्य॑म् । बृ॒हत् । अ॒ग्ने॒ । वि॒वा॒स॒सि॒ । दे॒वेभ्यः॑ । दे॒व॒ । दा॒शुषे॑ ॥उत । द्युमत् । सुवीर्यम् । बृहत् । अग्ने । विवाससि । देवेभ्यः । देव । दाशुषे ॥uta | dyu-mat | su-vīryam | bṛhat | agne | vivāsasi | devebhyaḥ | deva | dāśuṣe
Word by Word
उतand, also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
द्युमत्bright, splendid
द्युमत्:
Karma
TypeAdjective
Rootद्युमत् (प्रातिपदिक; द्युत् ‘प्रकाश’ + मतुप्)
सुवीर्यम्good heroism, excellent valor
सुवीर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुवीर्य (प्रातिपदिक; सु- + वीर्य)
बृहत्great, vast
बृहत्:
Karma
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक; √बृह् ‘वर्धने’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
विवाससिyou honor, you worship
विवाससि:
—
TypeVerb
Root√विवास् (विवासयति/विवासति; ‘पूजायाम्/सेवायाम्, आतिथ्ये’)
देवेभ्यःto/for the gods
देवेभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवO god
देव:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
दाशुषेto/for the worshipper (the giver/offerer)
दाशुषे:
Sampradāna
TypeParticiple (nominal)
Rootदाशुष् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दाश् ‘दान/यज्ञे दाने’ → परिपूर्ण/भूतार्थ ‘दाश्वांस्/दाशुष्’)