Mantra 9

Sukta 1.72

Rishi: Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.72)

Devata: Agni (hymn-level); verse invokes Aditi and the Ādityas as cosmic supports of immortality

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

आ ये विश्वा स्वपत्यानि तस्थुः कृण्वानासो अमृतत्वाय गातुम् । मह्ना महद्भिः पृथिवी वि तस्थे माता पुत्रैरदितिर्धायसे वेः ॥

Samhita Patha (IAST)

आ ये विश्वा॑ स्वप॒त्यानि॑ त॒स्थुः कृ॑ण्वा॒नासो॑ अमृत॒त्वाय॑ गा॒तुम् । म॒ह्ना म॒हद्भि॑: पृथि॒वी वि त॑स्थे मा॒ता पु॒त्रैरदि॑ति॒र्धाय॑से॒ वेः ॥

Transliteration

ā́ yé víśvā sv-apatyā́ni tasthúḥ kṛṇvānā́so amṛta-tvā́ya gātúm | mahnā́ mahád-bhiḥ pṛthivī́ ví tasthé mātā́ putráir áditir dhā́yase véḥ ||

Translation

Those who established all the noble becomings, shaping a path for immortality—by their vastness the Earth stood wide. The Mother Aditi, with her sons, came to the act of sustaining and nourishing the worlds within us.

Padapatha (Word Analysis)

आ । ये । विश्वा॑ । सु॒ऽअ॒प॒त्यानि॑ । त॒स्थुः । कृ॒ण्वा॒नासः॑ । अ॒मृ॒त॒ऽत्वाय॑ । गा॒तुम् । म॒ह्ना । म॒हत्ऽभिः॑ । पृ॒थि॒वी । वि । त॒स्थे॒ । मा॒ता । पु॒त्रैः । अदि॑तिः । धाय॑से । वेः ॥आ । ये । विश्वा । सुअपत्यानि । तस्थुः । कृण्वानासः । अमृतत्वाय । गातुम् । मह्ना । महत्भिः । पृथिवी । वि । तस्थे । माता । पुत्रैः । अदितिः । धायसे । वेः ॥ā | ye | viśvā | su-apatyāni | tasthuḥ | kṛṇvānāsaḥ | amṛta-tvāya | gātum | mahnā | mahat-bhiḥ | pṛthivī | vi | tasthe | mātā | putraiḥ | aditiḥ | dhāyase | veḥ

Word by Word

• आ: hither; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• ये: who (they)
• ये: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विश्वानि: all (things)
• विश्वानि: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• स्वपत्यानि: own lordships/possessions; one’s own domains
• स्वपत्यानि: Karma
• Type: Noun
• Root: स्वपत्य (प्रातिपदिक; स्व+पतिः/पत्य-सम्बन्ध)

• तस्थुः: they have stood; took their stand
• तस्थुः: —
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• कृण्वानासः: doing; making
• कृण्वानासः: Kartā
• Type: Participle
• Root: कृ (धातु)

• अमृतत्वाय: for immortality
• अमृतत्वाय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: अमृतत्व (प्रातिपदिक)

• गातुम्: a path/way; (as goal) to go
• गातुम्: Karma
• Type: Noun (verbal noun/infinitival sense)
• Root: गा (धातु) → गातु (कृदन्त/नाम)

• मह्ना: by greatness; by might
• मह्ना: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मघ/मह्? → मह्न् (प्रातिपदिक; ‘महन्’ से सम्बन्धित साधन-रूप)

• महत्भिः: with the great (ones/powers)
• महत्भिः: Karaṇa
• Type: Adjective (substantive)
• Root: महन्त् (प्रातिपदिक)

• पृथिवी: the Earth
• पृथिवी: Kartā
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• वि: apart; widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• तस्थे: she stood; was established
• तस्थे: —
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• माता: mother
• माता: Kartā
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• पुत्रैः: with (her) sons
• पुत्रैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• अदितिः: Aditi
• अदितिः: Kartā
• Type: Noun (proper/theonym)
• Root: अदिति (प्रातिपदिक)

• धायसे: for nourishment/sustenance
• धायसे: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: धा (धातु) → धायस् (प्रातिपदिक ‘पोष/धारण’)

• वेः: thou hast pursued/sought/striven (for)
• वेः: —
• Type: Verb
• Root: वी (धातु ‘वे/वी’ = to weave/arrange/strive?; RV usage: ‘to pursue/seek’)