HomeRig VedaMandala 1Sukta 71Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.71

Rishi: Parāśara Śāktya
Devata: Sūrya with Mitra-Varuṇa (sovereign guardians of r̥ta)
Chandas: Triṣṭubh

मनो न योऽध्वनः सद्य एत्येकः सत्रा सूरो वस्व ईशे । राजाना मित्रावरुणा सुपाणी गोषु प्रियममृतं रक्षमाणा ॥

मनो॒ न योऽध्व॑नः स॒द्य एत्येक॑: स॒त्रा सूरो॒ वस्व॑ ईशे । राजा॑ना मि॒त्रावरु॑णा सुपा॒णी गोषु॑ प्रि॒यम॒मृतं॒ रक्ष॑माणा ॥

manó na yó ’dhvánaḥ sadyá éty ékaḥ satrā́ sū́ro vásva īśe | rājānā mitrā́varuṇā supāṇī góṣu priyám amṛ́taṃ rákṣamāṇā ||

He who goes at once on the path like the mind—one, ever-present—he as the sun rules the riches. The two kings, Mitra and Varuṇa, with good hands, guard among the rays (cows) the beloved immortal treasure.

मनः॑ । न । यः । अध्व॑नः । स॒द्यः । एति॑ । एकः॑ । स॒त्रा । सूरः॑ । वस्वः॑ । ई॒शे॒ । राजा॑ना । मि॒त्रावरु॑णा । सु॒पा॒णी इति॑ सु॒ऽपा॒णी । गोषु॑ । प्रि॒यम् । अ॒मृत॑म् । रक्ष॑माणा ॥मनः । न । यः । अध्वनः । सद्यः । एति । एकः । सत्रा । सूरः । वस्वः । ईशे । राजाना । मित्रावरुणा । सुपाणी इति सुपाणी । गोषु । प्रियम् । अमृतम् । रक्षमाणा ॥manaḥ | na | yaḥ | adhvanaḥ | sadyaḥ | eti | ekaḥ | satrā | sūraḥ | vasvaḥ | īśe | rājānā | mitrāvaruṇā | supāṇī itisu-pāṇī | goṣu | priyam | amṛtam | rakṣamāṇā

मनःmind (as/like the mind)
मनः:
Karaṇa (उपमान/साधनभावे—‘मनः इव’)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
like/as
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
यःwho
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अध्वनःof the path/journey
अध्वनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअध्वन् (प्रातिपदिक)
सद्यःimmediately
सद्यः:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यस् (अव्यय)
एतिgoes/comes
एति:
TypeVerb
Rootइ (धातु)
एकःalone/one
एकः:
Kartā (यः…एकः—कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
सत्राalways, continually
सत्रा:
Adhikaraṇa (काल/भावाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसत्रा (अव्यय)
सूरःthe Sun (Sūrya)
सूरः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक)
वस्वःof wealth/goods
वस्वः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
ईशेrules, is lord of
ईशे:
TypeVerb
Rootईश् (धातु)
राजानौthe two kings
राजानौ:
Kartā
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
मित्रावरुणाMitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
Kartā (राजानौ…—समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootमित्र-वरुण (द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
सुपाणीhaving good hands
सुपाणी:
Kartā (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-पाणि (बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रातिपदिक)
गोषुamong/in the cows (cattle)
गोषु:
Adhikaraṇa (स्थानाधिकरण)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
प्रियम्dear, beloved
प्रियम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortal(ity); ambrosia
अमृतम्:
Karma (प्रियम् अमृतम्—समनाधिकरण/विशेष्य-विशेषणभाव)
TypeNoun/Adjective
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
रक्षमाणौprotecting, guarding
रक्षमाणौ:
Kartā (सह-क्रिया/विशेषण—‘रक्षन्तौ’)
TypeVerb (Participle)
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षमाण (वर्तमान कृदन्त)