Mantra 9
Sukta 1.69
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditionally)
Devata: Agni (with imagery of Uṣas)
Chandas: Triṣṭubh (verse-level confirmation recommended)
Samhita Patha (Devanagari)
उषो न जारो विभावोस्रः संज्ञातरूपश्चिकेतदस्मै ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒षो न जा॒रो वि॒भावो॒स्रः संज्ञा॑तरूप॒श्चिके॑तदस्मै ॥
Transliteration
uṣó na jāró vibhā́vó usráḥ saṃjñā́ta-rūpaś cíketa d asmai ॥
Translation
Like a lover of the Dawn, the radiant one, the shining flame, known by his form, awakens perception in him (the seeker).
Padapatha (Word Analysis)
उ॒षः । न । जा॒रः । वि॒भाऽवा॑ । उ॒स्रः । सञ्ज्ञा॑तऽरूपः । चिके॑तत् । अ॒स्मै॒ ॥उषः । न । जारः । विभावा । उस्रः । सञ्ज्ञातरूपः । चिकेतत् । अस्मै ॥uṣaḥ | na | jāraḥ | vibhāvā | usraḥ | sañjñāta-rūpaḥ | ciketat | asmai
Word by Word
उषोO Uṣas (Dawn)
उषो:
सम्बोधन (addressed entity)
TypeNoun
Rootउषस्- (प्रातिपदिक) / उषस् (देवी, उषा)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
जारःa lover, wooer
जारः:
कर्तृ (उपमान-कर्तृभावे) / विशेष्य (उपमेयस्य उपमानम्)
TypeNoun
Rootजार- (प्रातिपदिक)
विभावोःof the radiant one
विभावोः:
सम्बन्ध (genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootविभावु- (प्रातिपदिक; वि- + भावु ‘प्रकाशमान/दीप्तिमान’)
स्रःflowing, streaming (radiant)
स्रः:
कर्तृ/विशेषण (to the implied subject)
TypeAdjective
Rootस्र- (प्रातिपदिक; ‘प्रवहन्/स्रवन्’—Vedic epithet)
संज्ञातरूपःhaving a recognized/known form
संज्ञातरूपः:
कर्तृ/विशेषण
TypeAdjective
Rootसंज्ञात- (ppp of √ज्ञा ‘to know’) + रूप- (प्रातिपदिक)
चिकेतत्has perceived, has taken notice
चिकेतत्:
कर्तृक्रिया (finite verb)
TypeVerb
Root√चित् (केतयति/चिकेतति ‘to perceive, notice, understand’)
अस्मैto him, for him
अस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)