Mantra 8
Sukta 1.69
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditionally)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (verse-level confirmation recommended)
Samhita Patha (Devanagari)
तत्तु ते दंसो यदहन्त्समानैर्नृभिर्यद्युक्तो विवे रपांसि ॥
Samhita Patha (IAST)
तत्तु ते॒ दंसो॒ यदह॑न्त्समा॒नैर्नृभि॒र्यद्यु॒क्तो वि॒वे रपां॑सि ॥
Transliteration
tát tu te dáṃso yád áhant samānáir nṛ́bhir yád yuktó vivé rápāṃsi ॥
Translation
This indeed is thy mastery: that with equal human powers thou smitest the obstructers, and, yoked to the work, thou discernest and separatest the confusions.
Padapatha (Word Analysis)
तत् । तु । ते॒ । दंसः॑ । यत् । अह॑न् । स॒मा॒नैः । नृऽभिः॑ । यत् । यु॒क्तः । वि॒वेः । रपां॑सि ॥तत् । तु । ते । दंसः । यत् । अहन् । समानैः । नृभिः । यत् । युक्तः । विवेः । रपांसि ॥tat | tu | te | daṃsaḥ | yat | ahan | samānaiḥ | nṛ-bhiḥ | yat | yuktaḥ | viveḥ | rapāṃsi
Word by Word
तत्that (deed/that thing)
तत्:
Karma (सम्बन्धेन ‘यत्…’ इत्यस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तुbut, indeed
तु:
—
TypeIndeclinable
Rootतु (निपात)
तेof you, your
ते:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दंसःmarvelous deed, wondrous act
दंसः:
Kartā (स्तुत्य-कर्तृत्वे ‘तत्…दंसः’)
TypeNoun
Rootदंस (प्रातिपदिक)
यत्which, that which
यत्:
सम्बन्ध (यत्-तत् सम्बन्धः)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अहन्you struck, you slew
अहन्:
Kriyā
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
समानैःwith equal (companions), together
समानैः:
Karaṇa/सह (सहकारक-भावः)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
नृभिःwith men, with heroes
नृभिः:
Karaṇa/सह
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
यत्when/that which
यत्:
सम्बन्ध (द्वितीयः यत्-तत्/यत्-उक्तिः)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
युक्तःyoked, harnessed, joined
युक्तः:
Kartā (अहन्/विवे इत्यस्य कर्तृ-विशेषणम्)
TypeParticiple (past passive)
Rootयुज् (धातु) → युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
विवेyou pursued/overcame, you drove apart (Vedic perfect)
विवे:
Kriyā
TypeVerb
Rootवि + वे (धातु ‘वे/वय्’ = वेग/विभाजन/विनाशन-भाव; वैदिक)
रपांसिobstacles, harms, hostile acts
रपांसि:
Karma
TypeNoun
Rootरपस् (प्रातिपदिक)