Mantra 7
Sukta 1.69
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditionally)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (verse-level confirmation recommended)
Samhita Patha (Devanagari)
नकिष्ट एता व्रता मिनन्ति नृभ्यो यदेभ्यः श्रुष्टिं चकर्थ ॥
Samhita Patha (IAST)
नकि॑ष्ट ए॒ता व्र॒ता मि॑नन्ति॒ नृभ्यो॒ यदे॒भ्यः श्रु॒ष्टिं च॒कर्थ॑ ॥
Transliteration
nákiṣ ṭa etā́ vratā́ mínanti nṛ́bhyo yád ébhyaḥ śrúṣṭiṃ cákartha ॥
Translation
None can diminish these laws of thine, for thou hast fashioned for the human energies their obedient hearing and right responsiveness.
Padapatha (Word Analysis)
नकिः॑ । ते॒ । ए॒ता । व्र॒ता । मि॒न॒न्ति॒ । नृऽभ्यः॑ । यत् । ए॒भ्यः । श्रु॒ष्टिम् । च॒कर्थ॑ ॥नकिः । ते । एता । व्रता । मिनन्ति । नृभ्यः । यत् । एभ्यः । श्रुष्टिम् । चकर्थ ॥nakiḥ | te | etā | vratā | minanti | nṛ-bhyaḥ | yat | ebhyaḥ | śruṣṭim | cakartha
Word by Word
नकिःno one
नकिः:
—
TypeIndeclinable
Rootनकिस् (अव्यय-प्रातिपदिक) < PIE *ne-kʷis ‘not anyone’
तेyour (O Agni)
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी-अर्थ) / विशेषण-सम्बन्ध
TypePronoun
Rootत्वद्/तद्-प्रातिपदिक (सर्वनाम) → ‘त्वम्’ (2nd pers.)
एताःthese
एताः:
कर्तृ (व्रताः इत्यस्य विशेषणम्) / विशेषण
TypePronoun/Adjective
Rootएतद्-प्रातिपदिक (सर्वनाम/विशेषण)
व्रताःvows/ordinances (sacred laws)
व्रताः:
कर्म (मि॑नन्ति—‘break’ का object)
TypeNoun
Rootव्रत-प्रातिपदिक
मिनन्तिthey break/violate
मिनन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√मिन् (मिनाति) ‘to damage, break, diminish’
नृभ्यःfor men, to the heroes
नृभ्यः:
सम्प्रदान (for/to men) / हितार्थ
TypeNoun
Rootनृ-प्रातिपदिक
यत्because/that
यत्:
हेतु (कारण) / सम्बन्ध
TypeIndeclinable/Pronoun
Rootयद्-प्रातिपदिक (सम्बन्ध/यत्-तत्)
एभ्यःfrom them
एभ्यः:
अपादान
TypePronoun
Rootएतद्-प्रातिपदिक
श्रुष्टिम्obedience/attentive hearing
श्रुष्टिम्:
कर्म (चकार्थ—‘you made’ का object)
TypeNoun
Rootश्रुष्टि-प्रातिपदिक (स्त्री) ‘hearing/obedience, attentive listening’
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
चकार्थyou have made/you fashioned
चकार्थ:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करोति) ‘to make, do’