Mantra 5
Sukta 1.69
Rishi: Gṛtsamada (traditional for RV 1.69)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
पुत्रो न जातो रण्वो दुरोणे वाजी न प्रीतो विशो वि तारीत् ॥
Samhita Patha (IAST)
पु॒त्रो न जा॒तो र॒ण्वो दु॑रो॒णे वा॒जी न प्री॒तो विशो॒ वि ता॑रीत् ॥
Transliteration
putró ná jātó raṇvó duroṇé vājī́ ná prītó víśo ví tārīt |
Translation
Born like a son, delightful in the dwelling, like a glad winner of plenitude he carries the peoples across—he leads the many parts of the being beyond their limitations.
Padapatha (Word Analysis)
पु॒त्रः । न । जा॒तः । र॒ण्वः । दु॒रो॒णे । वा॒जी । न । प्री॒तः । विशः॑ । वि । ता॒री॒त् ॥पुत्रः । न । जातः । रण्वः । दुरोणे । वाजी । न । प्रीतः । विशः । वि । तारीत् ॥putraḥ | na | jātaḥ | raṇvaḥ | duroṇe | vājī | na | prītaḥ | viśaḥ | vi | tārīt
Word by Word
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुत्र- (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
जातःborn
जातः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Root√जन् (जनीँ) → जात- (क्त, कृदन्त)
रण्वःdelightful, gladdening
रण्वः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootरण्व- (प्रातिपदिक)
दुरोणेin the house, in the dwelling
दुरोणे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदुरोण- (प्रातिपदिक)
वाor / and
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
वाजीa racer; prize-winner; vigorous one
वाजी:
कर्तृ (उपमानपदम्)
TypeNoun/Adjective
Rootवाजिन्- (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
प्रीतःpleased, delighted
प्रीतः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeParticiple (Adjective) / Kṛdanta
Root√प्री (प्रीञ्) → प्रीत- (क्त, कृदन्त)
विशःthe clans/settlements; the people
विशः:
कर्म (गत्यर्थकक्रियायाः लक्ष्य/अतिक्रम्य-वस्तु) / कर्मसदृशम्
TypeNoun
Rootविश्- (प्रातिपदिक)
विapart, forth, through (as preverb)
वि:
—
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootवि (उपसर्ग)
तारीत्he crossed; he passed through/over
तारीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√तॄ (तॄँ) / √तॄ (तॄ॒) ‘to cross, pass over’