Mantra 2
Sukta 1.69
Rishi: Gṛtsamada (traditional for RV 1.69)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
परि प्रजातः क्रत्वा बभूथ भुवो देवानां पिता पुत्रः सन् ॥
Samhita Patha (IAST)
परि॒ प्रजा॑त॒: क्रत्वा॑ बभूथ॒ भुवो॑ दे॒वानां॑ पि॒ता पु॒त्रः सन् ॥
Transliteration
pári prajā́taḥ krátvā babhūtha bhúvo devā́nāṁ pitā́ putráḥ sán |
Translation
Born forth on every side by the power of will, thou hast become the father of the gods and yet their son—support of their becoming.
Padapatha (Word Analysis)
परि॑ । प्रऽजा॑तः । क्रत्वा॑ । ब॒भू॒थ॒ । भुवः॑ । दे॒वाना॑म् । पि॒ता । पु॒त्रः । सन् ॥परि । प्रजातः । क्रत्वा । बभूथ । भुवः । देवानाम् । पिता । पुत्रः । सन् ॥pari | pra-jātaḥ | kratvā | babhūtha | bhuvaḥ | devānām | pitā | putraḥ | san
Word by Word
परिaround, all around
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
प्रजातःborn forth, produced
प्रजातः:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective/Participle
Root√जन् (जनने) → प्र-जात (कृदन्त)
क्रत्वाby (your) will/power, through resolve
क्रत्वा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
बभूथyou have become / you became
बभूथ:
—
TypeVerb
Root√भू (भवति) — लिट् (परस्मै)
भुवःof the worlds / of existence
भुवः:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootभुवन/भू (प्रातिपदिक: भुवस्/भुवः ‘worlds, beings’)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
पिताfather
पिता:
Kartā (सम्बोधन/विधेय-नाम)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
पुत्रःson
पुत्रः:
Kartā (समनाधिकरण-विधेय)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
सन्being
सन्:
Kartā (समनाधिकरणे अवस्थावाचकः)
TypeParticiple
Root√अस् (अस्ति) → सन्त् (वर्तमान कृदन्त)