Mantra 5
Sukta 1.66
Rishi: Gṛtsamada (traditional)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
दुरोकशोचिः क्रतुर्न नित्यो जायेव योनावरं विश्वस्मै ॥
Samhita Patha (IAST)
दु॒रोक॑शोचि॒: क्रतु॒र्न नित्यो॑ जा॒येव॒ योना॒वरं॒ विश्व॑स्मै ॥
Transliteration
duróka-śociḥ kratúr ná nítyo | jāyéva yónāvarám víśvasmai ||
Translation
Flaming even in hard-to-reach places, constant as an effective will, like a wife in the womb-home he is ready for all—Agni dwells in the secret seat and offers himself to every part of the being.
Padapatha (Word Analysis)
दु॒रोक॑ऽशोचिः॑ । क्रतुः॑ । न । नित्यः॑ । जा॒याऽइ॑व । योनौ॑ । अर॑म् । विश्व॑स्मै ॥दुरोकशोचिः । क्रतुः । न । नित्यः । जायाइव । योनौ । अरम् । विश्वस्मै ॥duroka-śociḥ | kratuḥ | na | nityaḥ | jāyāiva | yonau | aram | viśvasmai
Word by Word
दुरोकशोचिःhaving a hard-to-dwell-in (or hard-to-approach) blaze; fierce-flaming
दुरोकशोचिः:
Kartā (वाक्ये विशेष्यस्य विशेषणम्) अथवा विशेषणम्
TypeAdjective
Rootदुरोक-शोचि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समास) < दुरोक (दुर्+ओकस् ‘दुर्गृह/दुर्निवास’) + शोचि (शुच्/शोच् ‘दीप्ति/तेजस्’)
क्रतुःwill, resolve; ritual power/insight
क्रतुः:
Kartā
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
नित्यःeverlasting, constant
नित्यः:
Kartā (विशेषणम्) अथवा विशेषणम्
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक) < √नित्/नित्य (स्थैर्ये) (परम्परागत)
जायाऽइवlike a wife
जायाऽइव:
Kartā (उपमानम्) / विशेषणोपमान-सम्बन्धः
TypeNoun + Indeclinable
Rootजाया (प्रातिपदिक) + इव (अव्यय)
योनौin the womb; in the source/seat
योनौ:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
अवरम्the lower/nearer (part); the underside
अवरम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively) / Noun-like
Rootअवर (प्रातिपदिक)
विश्वस्मैto/for everyone; to the whole (world)
विश्वस्मै:
Sampradāna
TypeAdjective (used substantively) / Pronoun-like adjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)