Mantra 2
Sukta 1.66
Rishi: Gṛtsamada (traditional)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
तक्वा न भूर्णिर्वना सिषक्ति पयो न धेनुः शुचिर्विभावा ॥
Samhita Patha (IAST)
तक्वा॒ न भूर्णि॒र्वना॑ सिषक्ति॒ पयो॒ न धे॒नुः शुचि॑र्वि॒भावा॑ ॥
Transliteration
takvā́ ná bhūrṇír vánā sisakti | páyo ná dhenúḥ śúcir vibhā́vā ||
Translation
Like a swift one, like a whirling rush he clings through the forests; like a milk-cow he yields the nourishing flow—pure, wide-shining, Agni pours his luminous sustenance.
Padapatha (Word Analysis)
तक्वा॑ । न । भूर्णिः॑ । वना॑ । सै॒स॒क्ति॒ । पयः॑ । न । धे॒नुः । शुचिः॑ । वि॒भाऽवा॑ ॥तक्वा । न । भूर्णिः । वना । सैसक्ति । पयः । न । धेनुः । शुचिः । विभावा ॥takvā | na | bhūrṇiḥ | vanā | saisakti | payaḥ | na | dhenuḥ | śuciḥ | vibhāvā
Word by Word
तक्वाthe swift one (he)
तक्वा:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootतक्वन् (प्रातिपदिक; ‘swift, active’)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
भूर्णिःa whirling (wheel/whirling one)
भूर्णिः:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootभूर्णि (प्रातिपदिक; ‘whirling/rolling, wheel; whirling one’)
वनाthe woods/forests
वना:
कर्म
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक; ‘wood, forest’; here acc. pl.)
सिषक्तिclings to / attaches (itself)
सिषक्ति:
—
TypeVerb
Rootसञ्ज्/सज् (धातु; ‘to attach, cling, join’; Vedic present)
पयःmilk
पयः:
—
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक; ‘milk, sap’)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
धेनुःa milch-cow
धेनुः:
कर्तृ (उपमान-कर्तृ)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक; ‘milch-cow’)
शुचिःbright, pure
शुचिः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक; ‘bright, pure’)
विभावाradiant, shining forth
विभावा:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootवि-भाव (प्रातिपदिक; ‘shining forth, radiant’; Vedic adj. ‘radiant’)