HomeRig VedaMandala 1Sukta 64Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.64

Rishi: Nodha Gautama
Devata: Maruts/Rudras
Chandas: Triṣṭubh

युवानो रुद्रा अजरा अभोग्घनो ववक्षुरध्रिगावः पर्वता इव । दृळ्हा चिद्विश्वा भुवनानि पार्थिवा प्र च्यावयन्ति दिव्यानि मज्मना ॥

युवा॑नो रु॒द्रा अ॒जरा॑ अभो॒ग्घनो॑ वव॒क्षुरध्रि॑गाव॒: पर्व॑ता इव । दृ॒ळ्हा चि॒द्विश्वा॒ भुव॑नानि॒ पार्थि॑वा॒ प्र च्या॑वयन्ति दि॒व्यानि॑ म॒ज्मना॑ ॥

yúvāno rudrā́ ajárā abhoggháno vavakṣúr ádhri-gāvaḥ párvatā iva | dṛḷhā́ cid víśvā bhúvanāni pārthivā́ prá cyāvayanti divyā́ni májmanā ||

Young Rudras they are, unaging, unwearied in enjoyment of force; bearing their strength, steadfast as mountains. By their greatness they set even the firm earthly habitations in motion and shake the divine worlds into a new ordering.

युवा॑नः । रु॒द्राः । अ॒जराः॑ । अ॒भो॒क्ऽहनः॑ । व॒व॒क्षुः । अध्रि॑ऽगावः । पर्व॑ताःऽइव । दृ॒ळ्हा । चि॒त् । विश्वा॑ । भुव॑नानि । पार्थि॑वा । प्र । च्या॒व॒य॒न्ति॒ । दि॒व्यानि॑ । म॒ज्मना॑ ॥युवानः । रुद्राः । अजराः । अभोक्हनः । ववक्षुः । अध्रिगावः । पर्वताःइव । दृळ्हा । चित् । विश्वा । भुवनानि । पार्थिवा । प्र । च्यावयन्ति । दिव्यानि । मज्मना ॥yuvānaḥ | rudrāḥ | ajarāḥ | abhok-hanaḥ | vavakṣuḥ | adhri-gāvaḥ | parvatāḥ-iva | dṛḷhā | cit | viśvā | bhuvanāni | pārthivā | pra | cyāvayanti | divyāni | majmanā

युवानःyoung
युवानः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootयुवन्- (प्रातिपदिक)
रुद्राःthe Rudras (Maruts)
रुद्राः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरुद्र- (प्रातिपदिक)
अजराःunaging, undecaying
अजराः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootअ-जर- (प्रातिपदिक; नञ्-समास)
अभोग्घनःslaying (all) enjoyment/comfort; destroying pleasures (of foes)
अभोग्घनः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootअ-भोग-घ्न- (प्रातिपदिक; नञ् + भोग + √हन् ‘to strike/kill’ > घ्न ‘slaying’)
ववक्षुःhave grown strong / have waxed
ववक्षुः:
क्रिया (कर्तृ=रुद्राः)
TypeVerb
Root√वक्ष्/√वह् (वेद. ‘to grow strong, to wax; to carry’), परोक्ष-परिपूर्ण (reduplicated perfect) आधार
अध्रिगावःhaving firm/unyielding ‘cows’ (i.e., steeds/teams); with steadfast teams
अध्रिगावः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootअध्रि-गाव- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय: ‘अध्रि’ + ‘गाव’)
पर्वताःmountains
पर्वताः:
उपमान (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootपर्वत- (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
दृळ्हाःfirm, solid
दृळ्हाः:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootदृळ्ह- (प्रातिपदिक; √दृंह्/√दृढ् ‘to make firm’)
चित्even
चित्:
अवधारण/अपि-अर्थ
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
विश्वाall
विश्वा:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds, beings/realms
भुवनानि:
कर्म (यत् प्रच्यावयन्ति)
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक; √भू ‘to be’)
पार्थिवाearthly, terrestrial
पार्थिवा:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootपार्थिव- (प्रातिपदिक; पृथिवी-सम्बन्धी)
प्रforth, forward
प्र:
क्रियाविशेषण (प्रच्यावयन्ति)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
च्यावयन्तिthey set in motion, shake, dislodge
च्यावयन्ति:
क्रिया (कर्तृ=रुद्राः; कर्म=भुवनानि)
TypeVerb
Root√च्यु (to move, fall, dislodge) + णिच् (causative) → च्यावयति
दिव्यानिheavenly, divine
दिव्यानि:
क्रियाविशेषण/साधन-भाव (अर्थतः ‘दिव्येन’)
TypeAdjective
Rootदिव्य- (प्रातिपदिक; दिव् ‘heaven’)
मज्मनाby (their) might, with greatness
मज्मना:
करण
TypeNoun
Rootमज्मन्- (प्रातिपदिक; ‘might, greatness’)