Rig Veda 1.64.3: Mandala 1, Sukta 64, Mantra 3

Sukta 1.64

Rishi: Nodha Gautama

Devata: Maruts/Rudras

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युवानो रुद्रा अजरा अभोग्घनो ववक्षुरध्रिगावः पर्वता इव । दृळ्हा चिद्विश्वा भुवनानि पार्थिवा प्र च्यावयन्ति दिव्यानि मज्मना ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.64.3

Transliteration

yúvāno rudrā́ ajárā abhoggháno vavakṣúr ádhri-gāvaḥ párvatā iva | dṛḷhā́ cid víśvā bhúvanāni pārthivā́ prá cyāvayanti divyā́ni májmanā ||

Translation

Young Rudras they are, unaging, unwearied in enjoyment of force; bearing their strength, steadfast as mountains. By their greatness they set even the firm earthly habitations in motion and shake the divine worlds into a new ordering.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• युवानः: young
• युवानः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: युवन्- (प्रातिपदिक)

• रुद्राः: the Rudras (Maruts)
• रुद्राः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: रुद्र- (प्रातिपदिक)

• अजराः: unaging, undecaying
• अजराः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: अ-जर- (प्रातिपदिक; नञ्-समास)

• अभोग्घनः: slaying (all) enjoyment/comfort; destroying pleasures (of foes)
• अभोग्घनः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: अ-भोग-घ्न- (प्रातिपदिक; नञ् + भोग + √हन् ‘to strike/kill’ > घ्न ‘slaying’)

• ववक्षुः: have grown strong / have waxed
• ववक्षुः: क्रिया (कर्तृ=रुद्राः)
• Type: Verb
• Root: √वक्ष्/√वह् (वेद. ‘to grow strong, to wax; to carry’), परोक्ष-परिपूर्ण (reduplicated perfect) आधार

• अध्रिगावः: having firm/unyielding ‘cows’ (i.e., steeds/teams); with steadfast teams
• अध्रिगावः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: अध्रि-गाव- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय: ‘अध्रि’ + ‘गाव’)

• पर्वताः: mountains
• पर्वताः: उपमान (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Noun
• Root: पर्वत- (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• दृळ्हाः: firm, solid
• दृळ्हाः: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: दृळ्ह- (प्रातिपदिक; √दृंह्/√दृढ् ‘to make firm’)

• चित्: even
• चित्: अवधारण/अपि-अर्थ
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• विश्वा: all
• विश्वा: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: worlds, beings/realms
• भुवनानि: कर्म (यत् प्रच्यावयन्ति)
• Type: Noun
• Root: भुवन- (प्रातिपदिक; √भू ‘to be’)

• पार्थिवा: earthly, terrestrial
• पार्थिवा: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: पार्थिव- (प्रातिपदिक; पृथिवी-सम्बन्धी)

• प्र: forth, forward
• प्र: क्रियाविशेषण (प्रच्यावयन्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• च्यावयन्ति: they set in motion, shake, dislodge
• च्यावयन्ति: क्रिया (कर्तृ=रुद्राः; कर्म=भुवनानि)
• Type: Verb
• Root: √च्यु (to move, fall, dislodge) + णिच् (causative) → च्यावयति

• दिव्यानि: heavenly, divine
• दिव्यानि: क्रियाविशेषण/साधन-भाव (अर्थतः ‘दिव्येन’)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य- (प्रातिपदिक; दिव् ‘heaven’)

• मज्मना: by (their) might, with greatness
• मज्मना: करण
• Type: Noun
• Root: मज्मन्- (प्रातिपदिक; ‘might, greatness’)