HomeRig VedaMandala 1Sukta 64Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 1.64

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa
Devata: Maruts
Chandas: Triṣṭubh (likely)

चर्कृत्यं मरुतः पृत्सु दुष्टरं द्युमन्तं शुष्मं मघवत्सु धत्तन । धनस्पृतमुक्थ्यं विश्वचर्षणिं तोकं पुष्येम तनयं शतं हिमाः ॥

च॒र्कृत्यं॑ मरुतः पृ॒त्सु दु॒ष्टरं॑ द्यु॒मन्तं॒ शुष्मं॑ म॒घव॑त्सु धत्तन । ध॒न॒स्पृत॑मु॒क्थ्यं॑ वि॒श्वच॑र्षणिं तो॒कं पु॑ष्येम॒ तन॑यं श॒तं हिमा॑: ॥

carkṛ́tyaṃ marutaḥ pṛtsú dúṣṭaraṃ dyumántaṃ śúṣmaṃ maghávatsu dhattana | dhanaspŕ̥tam ukthyàṃ viśvácarṣaṇiṃ tókaṃ puṣyema tánayaṃ śatáṃ hímāḥ ||

O Maruts, set within the givers a luminous force that is hard to overcome in the battles; establish the shining intensity. May we foster the ‘treasure-winning’ and hymn-worthy power that upholds all peoples; may we nurture our inner lineage—child and seed—through a hundred winters.

च॒र्कृत्य॑म् । म॒रु॒तः॒ । पृ॒त्ऽसु । दु॒स्तर॑म् । द्यु॒ऽमन्त॑म् । शुष्म॑म् । म॒घव॑त्ऽसु । ध॒त्त॒न॒ । ध॒न॒ऽस्पृत॑म् । उ॒क्थ्य॑म् । वि॒श्वऽच॑र्षणिम् । तो॒कम् । पु॒ष्ये॒म॒ । तन॑यम् । श॒तम् । हिमाः॑ ॥चर्कृत्यम् । मरुतः । पृत्सु । दुस्तरम् । द्युमन्तम् । शुष्मम् । मघवत्सु । धत्तन । धनस्पृतम् । उक्थ्यम् । विश्वचर्षणिम् । तोकम् । पुष्येम । तनयम् । शतम् । हिमाः ॥carkṛtyam | marutaḥ | pṛt-su | dustaram | dyu-mantam | śuṣmam | maghavat-su | dhattana | dhana-spṛtam | ukthyam | viśva-carṣaṇim | tokam | puṣyema | tanayam | śatam | himāḥ

चर्कृत्यम्well-made, firmly fashioned
चर्कृत्यम्:
कर्म (धत्तन इति क्रियायाः)
TypeAdjective
Rootचर्कृत्य (प्रातिपदिक; √कृ ‘करोति’ से कृत्य-निर्माण/कृदन्ताधार)
मरुतःO Maruts
मरुतः:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
पृत्सुin battles
पृत्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृत्/पृत्स् (प्रातिपदिक ‘battle, contest’)
दुष्टरम्hard to overcome
दुष्टरम्:
कर्म (धत्तन इति)
TypeAdjective
Rootदुष्टर (दुर्- + √तॄ/तॄ ‘तरति’ से; ‘hard to overcome’)
द्युमन्तम्radiant
द्युमन्तम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootद्युमन्त् (प्रातिपदिक ‘splendid, radiant’)
शुष्मम्strength, might
शुष्मम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशुष्म (प्रातिपदिक ‘might, vigor’)
मघवत्सुamong the bountiful (patrons)
मघवत्सु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमघवत् (प्रातिपदिक ‘bountiful, wealthy; patrons’)
धत्तनplace, bestow
धत्तन:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
धनस्पृतम्wealth-winning
धनस्पृतम्:
कर्म (पुष्येम इति)
TypeAdjective
Rootधनस्पृत् (धन + √स्पृश्/स्पृ ‘to touch/attain’; प्रातिपदिक ‘winning wealth’)
उक्थ्यम्praiseworthy
उक्थ्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootउक्थ्य (उक्थ ‘hymn’ से; ‘worthy of hymn/praise’)
विश्वचर्षणिम्belonging to/for all peoples
विश्वचर्षणिम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootविश्व-चर्षणि (समास; चर्षणि ‘men/peoples’)
तोकम्offspring
तोकम्:
कर्म (पुष्येम)
TypeNoun
Rootतोक (प्रातिपदिक ‘offspring, child’)
पुष्येमmay we nourish, may we prosper
पुष्येम:
क्रिया
TypeVerb
Root√पुष् (पुष्यति)
तनयम्progeny, son
तनयम्:
कर्म
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक ‘son, progeny’)
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootशत (संख्यावाचक प्रातिपदिक)
हिमाःwinters, years
हिमाः:
कर्म (आयुषः परिमाण/काल-व्याप्ति)
TypeNoun
Rootहिम (प्रातिपदिक ‘winter; year/season’—RV में ‘years’ अर्थे)