HomeRig VedaMandala 1Sukta 64Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 1.64

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa (traditional attribution for RV 1.64)
Devata: Maruts
Chandas: Triṣṭubh (likely; hymn 1.64 predominantly Triṣṭubh)

हिरण्ययेभिः पविभिः पयोवृध उज्जिघ्नन्त आपथ्यो न पर्वतान् । मखा अयासः स्वसृतो ध्रुवच्युतो दुध्रकृतो मरुतो भ्राजदृष्टयः ॥

हि॒र॒ण्यये॑भिः प॒विभि॑: पयो॒वृध॒ उज्जि॑घ्नन्त आप॒थ्यो॒३॒॑ न पर्व॑तान् । म॒खा अ॒यास॑: स्व॒सृतो॑ ध्रुव॒च्युतो॑ दुध्र॒कृतो॑ म॒रुतो॒ भ्राज॑दृष्टयः ॥

hiraṇyayébhiḥ pavíbhiḥ payovṛ́dha ujjíghnanta āpathyò na párvatān | makhā́ ayā́saḥ svasṛ́to dhruvacyúto dudhrakṛ́to marúto bhrā́jadṛṣṭayaḥ ||

With golden-edged powers, increasers of the soul’s sap, the Maruts strike upward and cleave the obstructing masses as if they were pathless mountains. These joyous, tireless ones, self-driven and unshaken in their onset, fashion firm intensities; the Maruts, with flashing spears, make the vision blaze.

हि॒र॒ण्यये॑भिः । प॒विऽभिः॑ । प॒यः॒ऽवृधः॑ । उत् । जि॒घ्न॒न्ते॒ । आ॒ऽप॒थ्यः॑ । न । पर्व॑तान् । म॒खाः । अ॒यासः॑ । स्व॒ऽसृतः॑ । ध्रु॒व॒ऽच्युतः॑ । दु॒ध्र॒ऽकृतः॑ । म॒रुतः॑ । भ्राज॑त्ऽऋष्टयः ॥हिरण्ययेभिः । पविभिः । पयःवृधः । उत् । जिघ्नन्ते । आपथ्यः । न । पर्वतान् । मखाः । अयासः । स्वसृतः । ध्रुवच्युतः । दुध्रकृतः । मरुतः । भ्राजत्ऋष्टयः ॥hiraṇyayebhiḥ | pavi-bhiḥ | payaḥ-vṛdhaḥ | ut | jighnante | āpathyaḥ | na | parvatān | makhāḥ | ayāsaḥ | sva-sṛtaḥ | dhruva-cyutaḥ | dudhra-kṛtaḥ | marutaḥ | bhrājat-ṛṣṭayaḥ

हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
हिरण्ययेभिःwith golden (ones)
हिरण्ययेभिः:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootहिरण्यय- (हिरण्य + -य)
पविभिःwith sharp edges/metallic rims (blades)
पविभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootपवि-
पयः-वृधःmilk-/strength-increasing, nourishing
पयः-वृधः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपयः-वृध- (समास: पयस् + वृध)
उत्up, out
उत्:
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग)
जिघ्नन्तेthey strike/smite
जिघ्नन्ते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) < जिघ्न-
आपथ्यःmoving on their own paths / path-finding
आपथ्यः:
Kartā (पयः-वृधः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootआ-पथ्य- (समास/व्युत्पत्ति: आ + पथ्य)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
पर्वतान्mountains
पर्वतान्:
Karma
TypeNoun
Rootपर्वत-
मखाःmighty ones / vigorous (fighters)
मखाः:
Kartā (मरुतः इत्यस्य विशेषण-रूपेण)
TypeNoun
Rootमख-
अयासःtireless, unwearied
अयासः:
Kartā (मरुतः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअयास- (a- + यास)
स्वसृतःself-flowing / moving of themselves
स्वसृतः:
Kartā (मरुतः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस्व-सृत- (समास: स्व + सृत, √सृ)
ध्रुव-च्युतःshaking even the firm (things) / dislodging the fixed
ध्रुव-च्युतः:
Kartā (मरुतः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootध्रुव-च्युत- (समास: ध्रुव + च्युत, √च्यु)
दुध्रकृतःmaking a roaring/violent (din), tumult-makers
दुध्रकृतः:
Kartā (मरुतः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदुध्र-कृत- (समास; कृत from √कृ; दुध्र- as intensifying/epithet element)
मरुतःthe Maruts (storm-gods)
मरुतः:
Kartā
TypeNoun
Rootमरुत्-
भ्राज-दृष्टयःhaving shining spears/visions (bright-lanced)
भ्राज-दृष्टयः:
Kartā (मरुतः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootभ्राज-दृष्टि- (समास: भ्राज् + दृष्टि)