HomeRig VedaMandala 1Sukta 61Mantra 14
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 1.61

Rishi: Gautama (Gautamāḥ) (with internal mention of Nodhās as a seer-voice/lineage marker)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

अस्येदु भिया गिरयश्च दृळ्हा द्यावा च भूमा जनुषस्तुजेते । उपो वेनस्य जोगुवान ओणिं सद्यो भुवद्वीर्याय नोधाः ॥

अ॒स्येदु॑ भि॒या गि॒रय॑श्च दृ॒ळ्हा द्यावा॑ च॒ भूमा॑ ज॒नुष॑स्तुजेते । उपो॑ वे॒नस्य॒ जोगु॑वान ओ॒णिं स॒द्यो भु॑वद्वी॒र्या॑य नो॒धाः ॥

asyédu bhiyā́ giráyaś ca dṛḷhā́ dyā́vā ca bhū́mā januṣás tujete | úpo vénasya jóguvān oṇíṃ sadyó bhuvad vīryā́ya nodhā́ḥ ||

By fear of him even the firm mountains, and Heaven and Earth, are shaken from their very birth. Then, by the seeking of the desire-soul, pressing close to the covering, he becomes at once a force for heroism—Nodhās (the seer) made it manifest.

अ॒स्य । इत् । ऊँ॒ इति॑ । भि॒या । गि॒रयः॑ । च॒ । दृ॒ळ्हाः । द्यावा॑ । च॒ । भूमा॑ । ज॒नुषः॑ । तु॒जे॒ते॒ इति॑ । उपो॒ इति॑ । वे॒नस्य॑ । जोगु॑वानः । ओ॒णिम् । स॒द्यः । भु॒व॒त् । वी॒र्या॑य । नो॒धाः ॥अस्य । इत् । ऊँ इति । भिया । गिरयः । च । दृळ्हाः । द्यावा । च । भूमा । जनुषः । तुजेते इति । उपो इति । वेनस्य । जोगुवानः । ओणिम् । सद्यः । भुवत् । वीर्याय । नोधाः ॥asya | it | oṃ iti | bhiyā | girayaḥ | ca | dṛḷhāḥ | dyāvā | ca | bhūmā | januṣaḥ | tujeteiti | upo iti | venasya | joguvānaḥ | oṇim | sadyaḥ | bhuvat | vīryāya | nodhāḥ

अस्यof him/this (of Indra)
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
इदुindeed, just
इदु:
TypeIndeclinable
Rootइदु (निपात)
भियाby/through fear
भिया:
हेतु/करण (instrumental-causal: ‘through/with fear’)
TypeNoun
Rootभी (स्त्री. प्रातिपदिक: भिया/भिय्-)
गिरयःmountains
गिरयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (समुच्चय-अव्यय)
दृळ्हाःfirm, solid
दृळ्हाः:
कर्तृ (गिरयः के विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootदृळ्ह (विशेषण-प्रातिपदिक; दृढ- का वैदिक रूप)
द्यावौheaven and earth (the two ‘Dyā́vā’)
द्यावौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्याव्/दिव् (प्रातिपदिक: द्यौ ‘heaven’)
and
:
TypeIndeclinable
Root
भूमौearth (as the second of the pair)
भूमौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
जनुषःof (his) birth/origin
जनुषः:
सम्बन्ध (genitive: ‘by reason of/at the origin of’)
TypeNoun
Rootजनुस् (नपुं. प्रातिपदिक ‘birth, origin’)
तुजेतेare shaken/are impelled
तुजेते:
क्रिया (कर्तृ: गिरयः, द्यावौ-भूमौ)
TypeVerb
Rootतुञ्ज्/तुञ्जते (धातु: तुज् ‘to thrust, impel, shake’)
उपोnear, up to
उपो:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय) + उ (निपात) → उपो
वेनस्यof Vena
वेनस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवेन (प्रातिपदिक; ‘Vena’/‘the desirous one’)
जोगुवानhaving hastened/pressing on (zealously)
जोगुवान:
कर्तृ (नोधाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootगु/गुह्? (वैदिक परिप्रयोग: जोगुवान् = परिपूर्ण/आवृत्त-क्रिया-विशेषण; reduplicated perfect participial form)
ओणिम्the course/track (path)
ओणिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootओणि (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘course/track/stream/way’—contextual)
सद्यःimmediately
सद्यः:
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
भुवत्became/was
भुवत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वीर्यायfor (the sake of) heroic power
वीर्याय:
सम्प्रदान (purpose/benefit)
TypeNoun
Rootवीर्य (नपुं. प्रातिपदिक)
नःfor us
नः:
सम्बन्ध/सम्प्रदान (for us/of us; context: ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम) → नः
नोधाःNodhā (the seer)
नोधाः:
कर्तृ
TypeProper Noun
Rootनोधस् (ऋषि-नाम; प्रातिपदिक)