Mantra 5
Sukta 1.6
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; RV 1.6 commonly ascribed to him)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī (3 pādas of 8 syllables; RV 1.6 is predominantly Gāyatrī)
Samhita Patha (Devanagari)
वीळु चिदारुजत्नुभिर्गुहा चिदिन्द्र वह्निभिः । अविन्द उस्रिया अनु ॥
Samhita Patha (IAST)
वी॒ळु चि॑दारुज॒त्नुभि॒र्गुहा॑ चिदिन्द्र॒ वह्नि॑भिः । अवि॑न्द उ॒स्रिया॒ अनु॑ ॥
Transliteration
vīḷú cid ārujatnúbhir guhā́ cid indra váhnibhiḥ | ávinda usríyā ánu ||
Translation
O Indra, even the firm-set barrier you break with your forceful powers; even in the hidden cavern you discover and bring out, in due sequence, the luminous Rays (cows) with the flaming energies within.
Padapatha (Word Analysis)
वी॒ळु । चि॒त् । आ॒रु॒ज॒त्नुऽभिः॑ । गुहा॑ । चि॒त् । इ॒न्द्र॒ । वह्नि॑ऽभिः । अवि॑न्दः । उ॒स्रियाः॑ । अनु॑ ॥वीळु । चित् । आरुजत्नुभिः । गुहा । चित् । इन्द्र । वह्निभिः । अविन्दः । उस्रियाः । अनु ॥vīḷu | cit | ārujatnu-bhiḥ | guhā | cit | indra | vahni-bhiḥ | avindaḥ | usriyāḥ | anu
Word by Word
वीळुenclosure, stronghold (cave/fort)
वीळु:
Karma
TypeNoun
Rootवीळु- (प्रातिपदिक; नपुंसकलिङ्ग)
चित्even, indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
आto, towards; forth
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग)
अरुजःyou broke/opened
अरुजः:
—
TypeVerb
Rootरुज् (धातु) + आ-
त्नुभिःwith (your) bodies/persons; with your own might
त्नुभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतनु/त्नु- (प्रातिपदिक; ‘body, person’)
गुहाcave, hiding-place
गुहा:
Karma
TypeNoun
Rootगुहा- (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
—
TypeNoun
Rootइन्द्र- (प्रातिपदिक)
वह्निभिःwith bearers/impellers; with (your) mighty forces
वह्निभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवह्नि- (प्रातिपदिक)
अविन्दःyou found, you discovered
अविन्दः:
—
TypeVerb
Rootविद् (धातु) + अव-
उस्रियाthe ruddy ones; dawn-cows (rays)
उस्रिया:
Karma
TypeNoun
Rootउस्रिया- (प्रातिपदिक; ‘dawn-cows/rays’)
अनुafter, along, following
अनु:
—
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)