Mantra 10
Sukta 1.6
Rishi: Madhucchandas Vaiśvāmitra (traditional attribution for RV 1.1–1.11; thus also for 1.6)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī (3 × 8 syllables; typical for early Mandala 1 Indra hymns)
Samhita Patha (Devanagari)
इतो वा सातिमीमहे दिवो वा पार्थिवादधि । इन्द्रं महो वा रजसः ॥
Samhita Patha (IAST)
इ॒तो वा॑ सा॒तिमीम॑हे दि॒वो वा॒ पार्थि॑वा॒दधि॑ । इन्द्रं॑ म॒हो वा॒ रज॑सः ॥
Transliteration
itó vā sātím ī́mahe divó vā pārthivā́d ádhi | índraṃ mahó vā rájasaḥ ||
Translation
From here we seek the winning—either from the luminous Heaven or from the earthly foundation; or again from the vast mid-worlds we call for Indra, the Power of victorious Force, to bring the conquest into our being.
Padapatha (Word Analysis)
इ॒तः । वा॒ । सा॒तिम् । ईम॑हे । दि॒व । वा॒ । पार्थि॑वात् । अधि॑ । इन्द्र॑म् । म॒हः । वा॒ । रज॑सः ॥इतः । वा । सातिम् । ईमहे । दिव । वा । पार्थिवात् । अधि । इन्द्रम् । महः । वा । रजसः ॥itaḥ | vā | sātim | īmahe | diva | vā | pārthivāt | adhi | indram | mahaḥ | vā | rajasaḥ
Word by Word
इतःfrom here
इतः:
Apādāna
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय; इदम्-प्रातिपदिक से तद्धित/अव्ययीभाव) अथवा इ- (गति) से निपातवत्
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
सातिम्victory, gain
सातिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसाति- (स्त्री; √सन्/सि? ‘प्राप्ति/विजय’ अर्थ; वैदिक ‘साति’ = जीत/लाभ)
ईमहेwe seek, we ask for
ईमहे:
—
TypeVerb
Root√यम् (यच्छति) / वैदिक प्रयोग: ईमहे = ‘याचामहे/इच्छामहे’ (आत्मनेपद)
दिवःfrom heaven / of heaven
दिवः:
Apādāna
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ ‘स्वर्ग/आकाश’)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
पार्थिवात्from the earthly (realm)
पार्थिवात्:
Apādāna
TypeAdjective
Rootपार्थिव- (विशेषण/नाम; पृथिवी-सम्बन्धी)
अधिupon, from over
अधि:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र- (देवनाम)
महःof the great (one/realm), of greatness
महः:
Apādāna
TypeNoun
Rootमहत्/महि- (वैदिक ‘महः’ = ‘महान्/महत्त्व/महस्’)
वाor
वा:
—
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
रजसःof the midspace/region (rajas)
रजसः:
Apādāna
TypeNoun
Rootरजस्- (नपुंसक; ‘अन्तरिक्ष/लोक/धूलि’ वैदिक में प्रायः ‘लोक/अन्तरिक्ष’)