HomeRig VedaMandala 1Sukta 56Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 1.56

Rishi: Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi
Devata: Indra (with personified Taviṣī as his empowering Shakti)
Chandas: Triṣṭubh

देवी यदि तविषी त्वावृधोतय इन्द्रं सिषक्त्युषसं न सूर्यः । यो धृष्णुना शवसा बाधते तम इयर्ति रेणुं बृहदर्हरिष्वणिः ॥

दे॒वी यदि॒ तवि॑षी॒ त्वावृ॑धो॒तय॒ इन्द्रं॒ सिष॑क्त्यु॒षसं॒ न सूर्य॑: । यो धृ॒ष्णुना॒ शव॑सा॒ बाध॑ते॒ तम॒ इय॑र्ति रे॒णुं बृ॒हद॑र्हरि॒ष्वणि॑: ॥

devī́ yádi tavíṣī tvā́vṛdhōtáya índraṃ síṣakty uṣásaṃ ná sū́ryaḥ | yó dhṛṣṇúnā śávasā bā́dhate táma íyarti réṇuṃ bṛhád arhariṣváṇiḥ ||

When the Goddess Power—your increasing might—yokes Indra for our help, as the Sun yokes the Dawn, then he who with daring force drives back the darkness sets the great dust in motion, roaring in his rush of luminous might.

दे॒वी । यदि॑ । तवि॑षी । त्वाऽवृ॑धा । ऊ॒तये॑ । इन्द्र॑म् । सिष॑क्ति । उ॒षस॑म् । न । सूर्यः॑ । यः । धृ॒ष्णुना॑ । शव॑सा । बाध॑ते । तमः॑ । इय॑र्ति । रे॒णुम् । बृ॒हत् । अ॒र्ह॒रि॒ऽस्वनिः॑ ॥देवी । यदि । तविषी । त्वावृधा । ऊतये । इन्द्रम् । सिषक्ति । उषसम् । न । सूर्यः । यः । धृष्णुना । शवसा । बाधते । तमः । इयर्ति । रेणुम् । बृहत् । अर्हरिस्वनिः ॥devī | yadi | taviṣī | tvāvṛdhā | ūtaye | indram | siṣakti | uṣasam | na | sūryaḥ | yaḥ | dhṛṣṇunā | śavasā | bādhate | tamaḥ | iyarti | reṇum | bṛhat | arhari-svani ḥ

देवीthe goddess (divine power)
देवी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव (दिव् ‘दीप्तौ’)
यदिif/when
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय) < यद्- (संबन्ध/शर्त)
तविषीmight, strength
तविषी:
कर्तृ
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक) < तवस्/तविष् (बल)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृधोतयःhelpers who cause growth; strengthening aids
वृधोतयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवृधोतयः (प्रातिपदिक) = वृध्-उतयः (< वृध् ‘वर्धने’ + उतिः ‘सहायता’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सिषक्तिattaches, yokes, joins
सिषक्ति:
TypeVerb
Rootससज्/सञ्ज् (धातु; वैदिक ‘सिषक्ति’ < √सज् ‘संयोगे/आसक्तौ’)
उषसम्Dawn
उषसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउषस् (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धृष्णुनाwith bold/impetuous (force)
धृष्णुना:
करण
TypeAdjective (used substantively)
Rootधृष्णु (प्रातिपदिक) < √धृष् ‘साहसे/धर्षणे’
शवसाwith strength, with might
शवसा:
करण
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक) < √शू/श्वि (बल/वेग)
बाधतेpresses, smites, overcomes
बाधते:
TypeVerb
Root√बाध् (धातु) ‘पीडने/निवारणे’
तमःdarkness
तमः:
कर्म
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
इयर्तिsets in motion, drives forth
इयर्ति:
TypeVerb
Root√ईर्/√इर् (धातु) ‘प्रेरणे/गत्यर्थे’
रेणुम्dust, mist, fine particles
रेणुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरेणु (प्रातिपदिक)
बृहत्great, lofty
बृहत्:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक) < √बृह् ‘वर्धने’
अर्हरिष्वणिःthe great one with worthy/strong tawny (horse-)sound; loud-neighing (Indra)
अर्हरिष्वणिः:
कर्तृ
TypeAdjective (epithet)
Rootअर्हरिष्वणि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समासः: ‘अर्ह’ + ‘हरि-स्वन’/‘हरि-ष्वणि’)