HomeRig VedaMandala 1Sukta 56Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.56

Rishi: Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

स तुर्वणिर्महाँ अरेणु पौंस्ये गिरेर्भृष्टिर्न भ्राजते तुजा शवः । येन शुष्णं मायिनमायसो मदे दुध्र आभूषु रामयन्नि दामनि ॥

स तु॒र्वणि॑र्म॒हाँ अ॑रे॒णु पौंस्ये॑ गि॒रेर्भृ॒ष्टिर्न भ्रा॑जते तु॒जा शव॑: । येन॒ शुष्णं॑ मा॒यिन॑माय॒सो मदे॑ दु॒ध्र आ॒भूषु॑ रा॒मय॒न्नि दाम॑नि ॥

sá turváṇir mahā́ṃ aréṇu paúṃsye girér bhṛṣṭír ná bhrājate tujā́ śávaḥ | yénā śúṣṇaṃ māyínam āyásō máde dudhrá ābhū́ṣu rā́mayann ní dā́mani ||

He, the impetuous mover, vast and dustless in his manly might, shines like the mountain’s flashing stroke—his driving force. By that power, in the ecstasy of the iron (unyielding) will, he pressed down Śuṣṇa the sorcerer, subduing him amid the onsets, fastening him in his bonds.

सः । तु॒र्वणिः॑ । म॒हान् । अ॒रे॒णु । पौंस्ये॑ । गि॒रेः । भृ॒ष्टिः । न । भ्रा॒ज॒ते॒ । तु॒जा । शवः॑ । येन॑ । शुष्ण॑म् । मा॒यिन॑म् । आ॒य॒सः । मदे॑ । दु॒ध्रः । आ॒भूषु॑ । रा॒मय॑त् । नि । दाम॑नि ॥सः । तुर्वणिः । महान् । अरेणु । पौंस्ये । गिरेः । भृष्टिः । न । भ्राजते । तुजा । शवः । येन । शुष्णम् । मायिनम् । आयसः । मदे । दुध्रः । आभूषु । रामयत् । नि । दामनि ॥saḥ | turvaṇiḥ | mahān | areṇu | paiṃsye | gireḥ | bhṛṣṭiḥ | na | bhrājate | tujā | śavaḥ | yena | śuṣṇam | māyinam | āyasaḥ | made | dudhraḥ | ābhūṣu | rāmayat | ni | dāman i

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तुर्वणिःthe impetuous/overpowering one
तुर्वणिः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootतुर्वणि- (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)
महान्great
महान्:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमहत्-
अरेणुःdustless, spotless
अरेणुः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-रेणु- (प्रातिपदिक; ‘धूलिरहित/निर्मल’)
पौंस्येin manly power/heroism
पौंस्ये:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपौंस्य- (पुंस्- से तद्धित)
गिरेःof the mountain
गिरेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootगिरि-
भृष्टिःa stroke, a smiting
भृष्टिः:
कर्तृ (उपमा-वाक्ये)
TypeNoun
Rootभृष्टि- (प्रातिपदिक; ‘प्रहार/आघात/वज्रप्रहार’)
like
:
TypeIndeclinable
Root
भ्राजतेshines, flashes
भ्राजते:
क्रिया
TypeVerb
Rootभ्राज्
तुजाimpelling, smiting
तुजा:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective (Vedic) / Kṛdanta-like
Rootतुज् (कृदन्त: तुज् + क्त्वा/अ?; वैदिक रूप ‘तुजा’ = ‘तुदन्/प्रेरयन्’ अर्थे) / तुज- (प्रातिपदिक)
शवःmight, strength
शवः:
कर्तृ/भाव (इन्द्रस्य बलम्)
TypeNoun
Rootशवस्-
येनby which
येन:
करण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शुष्णम्Śuṣṇa
शुष्णम्:
कर्म
TypeNoun (Proper)
Rootशुष्ण- (असुर-नाम)
मायिनम्the deceitful, magical
मायिनम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमायिन्-
आयसःof metal/iron
आयसः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootआयस-
मदेin exhilaration, in intoxication (of soma)
मदे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमद-
दुध्रःfierce, blazing
दुध्रः:
कर्तृ (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदुध्र- (प्रातिपदिक; ‘दहक/तीक्ष्ण/प्रचण्ड’)
towards, forth
:
TypeIndeclinable (Preverb)
Root
भूषुःhe equipped/adorned (himself)
भूषुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootभूष्
रामयन्causing to rest/stop; subduing
रामयन्:
कर्तृ (सहायक-क्रिया)
TypeVerb (Participle)
Rootरम् (णिच्) → रमय-
निdown, into
नि:
TypeIndeclinable (Preverb)
Rootनि
दामनिin the bond, in the fetter
दामनि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदामन्-