HomeRig VedaMandala 1Sukta 56Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.56

Rishi: Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi (traditional attribution for RV 1.56–1.57)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

तं गूर्तयो नेमन्निषः परीणसः समुद्रं न संचरणे सनिष्यवः । पतिं दक्षस्य विदथस्य नू सहो गिरिं न वेना अधि रोह तेजसा ॥

तं गू॒र्तयो॑ नेम॒न्निष॒: परी॑णसः समु॒द्रं न सं॒चर॑णे सनि॒ष्यव॑: । पतिं॒ दक्ष॑स्य वि॒दथ॑स्य॒ नू सहो॑ गि॒रिं न वे॒ना अधि॑ रोह॒ तेज॑सा ॥

táṃ gūrtáyo némanníṣaḥ párīṇasaḥ samudráṃ ná saṃcáraṇe saníṣyavaḥ | pátiṃ dákṣasya vidáthasya nū sáho giríṃ ná vénā ádhi roha téjasā ||

Towards him the well-guided seekers, carrying their ordained impulses of aspiration, move together as streams move to the ocean’s meeting. Now they climb to the Lord of discerning power and of the sacred session—upon the summit of force, as desirers ascend a mountain—by the blaze of his luminous energy.

तम् । गू॒र्तयः॑ । ने॒म॒न्ऽइषः॑ । परी॑णसः । स॒मु॒द्रम् । न । स॒म्ऽचर॑णे । स॒नि॒ष्यवः॑ । पति॑म् । दक्ष॑स्य । वि॒दथ॑स्य । नु । सहाः । गि॒रिम् । न । वे॒नाः । अधि॑ । रो॒ह॒ । तेज॑सा ॥तम् । गूर्तयः । नेमन्इषः । परीणसः । समुद्रम् । न । सम्चरणे । सनिष्यवः । पतिम् । दक्षस्य । विदथस्य । नु । सहाः । गिरिम् । न । वेनाः । अधि । रोह । तेजसा ॥tam | gūrtayaḥ | neman-iṣaḥ | parīṇasaḥ | samudram | na | sam-caraṇe | san iṣyavaḥ | patim | dakṣasya | vidathasya | nu | sahāḥ | girim | na | venāḥ | adhi | roha | tejasā

तम्him/that one
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गूर्तयःthe praisers / singers (those who praise)
गूर्तयः:
कर्तृ
TypeNoun (agent/collective) / Adjective used substantively
Rootगूर्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गॄ/गॢ ‘स्तुतौ/गिरौ’ → ‘स्तुत/प्रशस्त’)
नेमन्to/at the rim, limit (edge)
नेमन्:
अधिकारण
TypeNoun
Rootनेमन् (प्रातिपदिक; ‘सीमा/परिधि/नाभि/मध्य’)
निषःforth, down, out
निषः:
TypeIndeclinable (preverb/particle)
Rootनिष् (उपसर्ग/अव्यय; ‘down, forth, out’)
परीणसःthose who go around / encirclers
परीणसः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपरीणस् (प्रातिपदिक; ‘परितः-गमन/परिवेष्टन/पर्यन्त’)
समुद्रम्the ocean
समुद्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-अव्यय)
संचरणेin the moving/roaming, in the course (of movement)
संचरणे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootसंचरण (प्रातिपदिक; सं-√चर)
सनिष्यवःseeking to win, eager to gain
सनिष्यवः:
कर्तृ
TypeNoun (agent) / Adjective
Rootसनिष्यु (प्रातिपदिक; desiderative/intentive noun from √सन्/√सि ‘to win, gain’)
पतिम्lord, master
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
दक्षस्यof skill/power (dakṣa)
दक्षस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
विदथस्यof the rite/assembly (vidatha)
विदथस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootविदथ (प्रातिपदिक)
नुnow, indeed
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु (अव्यय)
सहःstrength, might
सहः:
कर्म
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
गिरिम्mountain
गिरिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-अव्यय)
वेनाimpulse, inspiration (as a driving force)
वेना:
कर्तृ (उपमान-कर्तृभावेन)
TypeNoun (abstract/agent) used adverbially
Rootवेन (प्रातिपदिक; ‘काम/प्रेरणा/इच्छा’ तथा ‘वेनः’ ‘प्रेरक/कवि’)
अधिupon, over
अधि:
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
रोहclimb! mount!
रोह:
क्रिया
TypeVerb
Root√रुह् (धातु)
तेजसाwith brilliance, by splendor
तेजसा:
करण
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)