HomeRig VedaMandala 1Sukta 55Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 1.55

Devata: Indra
Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

दिवश्चिदस्य वरिमा वि पप्रथ इन्द्रं न मह्ना पृथिवी चन प्रति । भीमस्तुविष्माञ्चर्षणिभ्य आतपः शिशीते वज्रं तेजसे न वंसगः ॥

दि॒वश्चि॑दस्य वरि॒मा वि प॑प्रथ॒ इन्द्रं॒ न म॒ह्ना पृ॑थि॒वी च॒न प्रति॑ । भी॒मस्तुवि॑ष्माञ्चर्ष॒णिभ्य॑ आत॒पः शिशी॑ते॒ वज्रं॒ तेज॑से॒ न वंस॑गः ॥

diváś cid asya varimā́ ví papratha índraṃ na mahnā́ pṛthivī́ caná práti | bhīmás tuvíṣmān carṣaṇí-bhya ātapáḥ śiśīte vájraṃ téjase na váṃsagaḥ ||

Even the vastness of heaven is spread out by his wideness; the earth cannot measure him by greatness. Terrible, of overwhelming force, he burns upon the human planes; he sharpens the thunderbolt for the blaze of consciousness, as a smith hones the metal for its shining edge.

दि॒वः । चि॒त् । अ॒स्य॒ । व॒रि॒मा । वि । प॒प्र॒थ॒ । इन्द्र॑म् । न । म॒ह्ना । पृ॒थि॒वी । च॒न । प्रति॑ । भी॒मः । तुवि॑ष्मान् । च॒र्ष॒णिऽभ्यः॑ । आ॒ऽत॒पः । शिशी॑ते । वज्र॑म् । तेज॑से । न । वंस॑गः ॥दिवः । चित् । अस्य । वरिमा । वि । पप्रथ । इन्द्रम् । न । मह्ना । पृथिवी । चन । प्रति । भीमः । तुविष्मान् । चर्षणिभ्यः । आतपः । शिशीते । वज्रम् । तेजसे । न । वंसगः ॥divaḥ | cit | asya | varimā | vi | papratha | indram | na | mahnā | pṛthivī | cana | prati | bhīmaḥ | tuviṣmān | carṣaṇi-bhyaḥ | ātapaḥ | śiśīte | vajram | tejase | na | vaṃsagaḥ

दिवःof heaven, of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौ-)
चित्even, indeed
चित्:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
अस्यof him/this (of Indra)
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वरिमाbreadth, expanse, wide extent
वरिमा:
कर्तृ (of the verb पप्रथ)
TypeNoun
Rootवरिमन् (प्रातिपदिक)
विapart, widely, forth
वि:
क्रियाविशेषण (prefix to verb)
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
पप्रथhas spread out, has expanded
पप्रथ:
क्रिया
TypeVerb
Root√प्रथ् (प्रथँ विस्तारे)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (object of implied comparison/measure)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
like, as
:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
मह्नाby (his) greatness, by might
मह्ना:
करण (means/measure: ‘by greatness’)
TypeNoun
Rootमघन्/महन् (वेद. प्रातिपदिक: मह्न् ‘might, greatness’)
पृथिवीthe Earth
पृथिवी:
कर्तृ (of implied verb ‘(is) not (equal)’)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
चनeven, also (emphatic)
चन:
निपात (emphatic ‘even’)
TypeIndeclinable
Rootच + न (निपात-समुच्चय)
प्रतिagainst, in comparison with, towards
प्रति:
क्रियाविशेषण/दिशा
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
भीमःterrible, awe-inspiring
भीमः:
कर्तृ (of शिशीते)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
तुविष्मान्very mighty, possessing great power
तुविष्मान्:
कर्तृ (apposition to भीमः)
TypeAdjective
Rootतुविष्मन्त् (प्रातिपदिक)
चर्षणिभ्यःto the peoples, to the tribes (men)
चर्षणिभ्यः:
सम्प्रदान (to/for the peoples)
TypeNoun
Rootचर्षणि (प्रातिपदिक)
आतपःheat, scorching glow (as an epithet)
आतपः:
कर्तृ (apposition/epithet: ‘the scorching one’)
TypeNoun
Rootआतप (प्रातिपदिक)
शिशीतेsharpens, whets
शिशीते:
क्रिया
TypeVerb
Root√शि/√शै (शि/शै तीक्ष्णीकरणे; वेद. ‘to whet, sharpen’)
वज्रम्the thunderbolt
वज्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
तेजसेfor splendor, for brilliance
तेजसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन (for brilliance)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
like, as
:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
वंसगःa carpenter/wright (one who shapes wood)
वंसगः:
कर्तृ (of implied comparison: ‘as a wright (sharpens)’)
TypeNoun
Rootवंसग (प्रातिपदिक; वेद. ‘carpenter/wood-shaper, wright’)