HomeRig VedaMandala 1Sukta 53Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 1.53

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वं करञ्जमुत पर्णयं वधीस्तेजिष्ठयातिथिग्वस्य वर्तनी । त्वं शता वङ्गृदस्याभिनत्पुरोऽनानुदः परिषूता ऋजिश्वना ॥

त्वं कर॑ञ्जमु॒त प॒र्णयं॑ वधी॒स्तेजि॑ष्ठयातिथि॒ग्वस्य॑ वर्त॒नी । त्वं श॒ता वङ्गृ॑दस्याभिन॒त्पुरो॑ऽनानु॒दः परि॑षूता ऋ॒जिश्व॑ना ॥

tváṃ karañjám utá parṇáyaṃ vadhīs téjiṣṭhayā atithi-gvásya vartanī́ | tváṃ śatá varṅgṛ́dasya abhinát púro 'nānudáḥ párisūtā ṛ́jiśvanā ||

You struck down Karañja and also Parṇaya by your most piercing force, opening the path for Atithigva. You shattered a hundred strongholds of Varṅgṛda, driven round and hemmed in by Ṛjiśvan—so the resisting powers could not press back the advance of light.

त्वम् । कर॑ञ्जम् । उ॒त । प॒र्णय॑म् । व॒धीः॒ । तेजि॑ष्ठया । अ॒ति॒थि॒ऽग्वस्य॑ । व॒र्त॒नी । त्वम् । श॒ता । वङ्गृ॑दस्य । अ॒भि॒न॒त् । पुरः॑ । अ॒न॒नु॒ऽदः । परि॑ऽसूताः । ऋ॒जिश्व॑ना ॥त्वम् । करञ्जम् । उत । पर्णयम् । वधीः । तेजिष्ठया । अतिथिग्वस्य । वर्तनी । त्वम् । शता । वङ्गृदस्य । अभिनत् । पुरः । अननुदः । परिसूताः । ऋजिश्वना ॥tvam | karañjam | uta | parṇayam | vadhīḥ | tejiṣṭhayā | atithi-gvasya | vartanī | tvam | śatā | varṅgedasya | abhinat | puraḥ | ananu-daḥ | pari-sūtāḥ | ṛjiśvanā

त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
करञ्जम्Karañja (a foe/person)
करञ्जम्:
कर्म
TypeNoun (proper/name)
Rootकरञ्ज (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
पर्णयम्Parṇaya (a foe/person)
पर्णयम्:
कर्म
TypeNoun (proper/name)
Rootपर्णय (प्रातिपदिक)
वधीःthou didst slay
वधीः:
TypeVerb
Rootवध्
तेजिष्ठयाwith the most vehement (force)
तेजिष्ठया:
करण
TypeAdjective
Rootतेजिष्ठ (तेजस्-तमा/इष्ठ-प्रत्यय; प्रातिपदिक)
अतिथिग्वस्यof Atithigva
अतिथिग्वस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun (proper/tribal name)
Rootअतिथिग्व (प्रातिपदिक; जन/ऋषि-नाम)
वर्तनीpath, course
वर्तनी:
कर्म
TypeNoun
Rootवर्तनी (प्रातिपदिक)
त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शताa hundred
शता:
कर्म
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
वङ्गृदस्यof Vaṅgṛda
वङ्गृदस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun (proper/name)
Rootवङ्गृद (प्रातिपदिक; शत्रु/जन-नाम)
अभिनत्he/it smote down, bent down
अभिनत्:
TypeVerb
Rootनद्/नत्? (√नद्/√नत्; here as √नद्/√नत् in sense ‘to press/bend down’; Vedic usage)
पुरःfortresses
पुरः:
कर्म
TypeNoun
Rootपुर्/पुर (प्रातिपदिक)
अनानुदःthe unrepulsed / irresistible
अनानुदः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (epithet)
Rootअन-आ-नुद (नुद्-धातु से कृत/विशेषण; प्रातिपदिक)
परिषूताःencircled/pressed round
परिषूताः:
कर्म-विशेषण
TypeParticiple
Rootपरि-√सू (सू/सव् ‘to press/impel’; past passive participle)
ऋजिश्वनाby/with Ṛjiśvan (Indra as ‘straight/bright one’)
ऋजिश्वना:
करण/सहकार
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootऋजिश्वन् (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण)