HomeRig VedaMandala 1Sukta 52Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 1.52

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra (with Maruts as associated powers)
Chandas: Triṣṭubh

बृहत्स्वश्चन्द्रममवद्यदुक्थ्यमकृण्वत भियसा रोहणं दिवः । यन्मानुषप्रधना इन्द्रमूतयः स्वर्नृषाचो मरुतोऽमदन्ननु ॥

बृ॒हत्स्वश्च॑न्द्र॒मम॑व॒द्यदु॒क्थ्य१॒॑मकृ॑ण्वत भि॒यसा॒ रोह॑णं दि॒वः । यन्मानु॑षप्रधना॒ इन्द्र॑मू॒तय॒: स्व॑र्नृ॒षाचो॑ म॒रुतोऽम॑द॒न्ननु॑ ॥

bṛhát svaś-candrám áma-vad yád ukthyám ákṛṇvata bhiyásā róhaṇaṃ diváḥ | yán mā́nuṣa-pradhanā índram ūtáyaḥ svàr nṛ-ṣā́co marúto ’madann ánu ||

They made the hymn vast and bright, full of force; through awe they fashioned the ascent to heaven. When in the human battles the Maruts, companions of men, rejoiced following Indra—helpers of the luminous world.

बृ॒हत् । स्वऽच॑न्द्रम् । अम॑ऽवत् । यत् । उ॒क्थ्य॑म् । अकृ॑ण्वत । भि॒यसा॑ । रोह॑णम् । दि॒वः । यत् । मानु॑षऽप्रधनाः । इन्द्र॑म् । ऊ॒तयः॑ । स्वः॑ । नृ॒ऽसाचः॑ । म॒रुतः॑ । अम॑दन् । अनु॑ ॥बृहत् । स्वचन्द्रम् । अमवत् । यत् । उक्थ्यम् । अकृण्वत । भियसा । रोहणम् । दिवः । यत् । मानुषप्रधनाः । इन्द्रम् । ऊतयः । स्वः । नृसाचः । मरुतः । अमदन् । अनु ॥bṛhat | sva-candram | ama-vat | yat | ukthyam | akṛṇvata | bhiyasā | rohaṇam | di vaḥ | yat | mānuṣa-pradhanāḥ | indram | ūtayaḥ | svaḥ | nṛ-ṣācaḥ | marutaḥ | amadan | anu

बृहत्great, lofty
बृहत्:
विशेषण (कर्म/विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक; √बृह् ‘वर्धने’ से) अथवा विशेषण-प्रातिपदिक
स्वःin heaven; the sky-world
स्वः:
Adhikaraṇa (स्थान/लोक)
TypeIndeclinable
Rootस्वस्/स्वर् (अव्यय/नाम; ‘स्वर्ग’)
चन्द्रम्bright, shining
चन्द्रम्:
विशेषण (कर्म)
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
अमवद्mighty, powerful
अमवद्:
Kartā (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमवत् (प्रातिपदिक; अम ‘बल’ + -वत्)
यत्when
यत्:
सम्बन्ध/उपपद
TypeIndeclinable
Rootयद् (सम्बन्ध/यत्-प्रत्यय)
उक्थ्यम्a hymn worthy of recitation; laudation
उक्थ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun/Adjective
Rootउक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ ‘स्तुति’ से)
अकृण्वतthey made, they fashioned
अकृण्वत:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
भियसाwith fear; by (causing) fear
भियसा:
Karaṇa (करण/हेतु-भाव: ‘भय से/भय द्वारा’)
TypeNoun
Rootभियस् (प्रातिपदिक; ‘भय’)
रोहणम्ascent; rising; mounting
रोहणम्:
Karma
TypeNoun
Rootरोहण (प्रातिपदिक; √रुह् ‘आरोहे’ से)
दिवःof heaven; of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
यम्whom
यम्:
Karma (अमदन् का कर्म; ‘जिस (इन्द्र) को’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
मानुषप्रधनाःhaving battles with men; engaged in human conflicts
मानुषप्रधनाः:
Kartā (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानुष-प्रधन (समास; मानुष ‘मनुष्य’ + प्रधन ‘युद्ध/संघर्ष’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma (अमदन् का कर्म)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
ऊतयःhelps; aids; protections
ऊतयः:
Kartā (कर्ता; ‘सहायताएँ’ = सहायक शक्तियाँ)
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक; ‘सहायता/रक्षा’)
स्वःin heaven; the sky-world
स्वः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootस्वस्/स्वर् (अव्यय/नाम)
नृषाचःattending men; accompanying heroes
नृषाचः:
Kartā (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनृ-षाच् (समास/प्रातिपदिक; नृ ‘नर’ + षाच् ‘सहचर/अनुगामी’)
मरुतःthe Maruts (storm-gods)
मरुतः:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootमरुत् (प्रातिपदिक)
अमदन्they rejoiced; they exulted
अमदन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√मद् (हर्षे/मदे)
अनुafter; along; in accompaniment
अनु:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय/उपसर्ग)