HomeRig VedaMandala 1Sukta 52Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 1.52

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

स हि द्वरो द्वरिषु वव्र ऊधनि चन्द्रबुध्नो मदवृद्धो मनीषिभिः । इन्द्रं तमह्वे स्वपस्यया धिया मंहिष्ठरातिं स हि पप्रिरन्धसः ॥

स हि द्व॒रो द्व॒रिषु॑ व॒व्र ऊध॑नि च॒न्द्रबु॑ध्नो॒ मद॑वृद्धो मनी॒षिभि॑: । इन्द्रं॒ तम॑ह्वे स्वप॒स्यया॑ धि॒या मंहि॑ष्ठरातिं॒ स हि पप्रि॒रन्ध॑सः ॥

sá hí dvaró dvaríṣu vavrá ū́dhani candrábudhno mádavṛddho manīṣíbhīḥ | índraṃ tám ahve svapasyáyā dhiyā́ maṃhíṣṭharātiṃ sá hí paprír ándhasaḥ ||

For he is the opener of the doors; in the doorways he is the covering that holds the treasure in the udder; moon-based, increased by ecstasy through the sages’ thoughts. That Indra I call with a will of right work and a luminous intelligence—him of the most bountiful giving, for he is filled full of the Soma-delight.

सः । हि । द्व॒रः । द्व॒रिषु॑ । व॒व्रः । ऊध॑नि । च॒न्द्रऽबु॑ध्नः । मद॑ऽवृद्धः । म॒नी॒षिऽभिः॑ । इन्द्र॑म् । तम् । अ॒ह्वे॒ । सु॒ऽअ॒प॒स्यया॑ । धि॒या । मंहि॑ष्ठऽरातिम् । सः । हि । पप्रिः॑ । अन्ध॑सः ॥सः । हि । द्वरः । द्वरिषु । वव्रः । ऊधनि । चन्द्रबुध्नः । मदवृद्धः । मनीषिभिः । इन्द्रम् । तम् । अह्वे । सुअपस्यया । धिया । मंहिष्ठरातिम् । सः । हि । पप्रिः । अन्धसः ॥saḥ | hi | dvaraḥ | dvariṣu | vavraḥ | ūdhani | candra-budhnaḥ | mada-vṛddhaḥ | manīṣi-bhiḥ | indram | tam | ahve | su-apasyayā | dhiyā | maṃhiṣṭha-rātim | saḥ | hi | papriḥ | andhasaḥ

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
द्वरःa gate-keeper/guard
द्वरः:
Kartā
TypeNoun
Rootद्वर (प्रातिपदिक; ‘द्वार/द्वर’ = द्वारपाल/रक्षक)
द्वरिषुat the gates/doorways
द्वरिषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootद्वरि (प्रातिपदिक; ‘द्वरि’ = द्वार/प्रवेश)
वव्रेhas chosen/has enclosed
वव्रे:
TypeVerb
Root√वृ (वृणोति ‘choose, take, cover’; RV: ‘enclose/choose for oneself’)
ऊधनिin the udder
ऊधनि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootऊधन् (प्रातिपदिक)
चन्द्रबुध्नःbright-based (having a shining foundation)
चन्द्रबुध्नः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective (epithet)
Rootचन्द्र-बुध्न (समास; चन्द्र ‘bright’ + बुध्न ‘base/bottom’)
मदवृद्धःstrengthened by exhilaration (soma-rapture)
मदवृद्धः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमद-वृद्ध (समास; मद ‘intoxicating exhilaration’ + वृद्ध ‘grown/increased’)
मनीषिभिःby the sages/wise men
मनीषिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootमनीषिन् (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
Karma (इन्द्रम्-विशेषणम्)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → तम्
अह्वेI invoke
अह्वे:
TypeVerb
Root√ह्वा (आह्वयति ‘call, invoke’)
स्वपस्ययाwith good service (devout skill)
स्वपस्यया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootस्वपस्या (प्रातिपदिक; ‘good service/skillful worship’)
धियाwith inspired thought
धिया:
Karaṇa
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक; ‘thought, insight, hymn-intelligence’)
मंहिष्ठरातिम्the most bountiful giver
मंहिष्ठरातिम्:
Karma (इन्द्रम्-विशेषणम्)
TypeNoun (epithet)
Rootमंहिष्ठ-राति (समास; मंहिष्ठ ‘most bountiful’ + राति ‘gift, giving’)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
पप्रिःhas filled/satisfied
पप्रिः:
TypeVerb
Root√पॄ/पॢ (पिपर्ति ‘fill, satisfy’; RV perfect)
अन्धसःof the soma-juice
अन्धसः:
Karma/सम्बन्ध (पूरणस्य)
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक; ‘soma-juice, draught’)