HomeRig VedaMandala 1Sukta 52Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.52

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

स पर्वतो न धरुणेष्वच्युतः सहस्रमूतिस्तविषीषु वावृधे । इन्द्रो यद्वृत्रमवधीन्नदीवृतमुब्जन्नर्णांसि जर्हृषाणो अन्धसा ॥

स पर्व॑तो॒ न ध॒रुणे॒ष्वच्यु॑तः स॒हस्र॑मूति॒स्तवि॑षीषु वावृधे । इन्द्रो॒ यद्वृ॒त्रमव॑धीन्नदी॒वृत॑मु॒ब्जन्नर्णां॑सि॒ जर्हृ॑षाणो॒ अन्ध॑सा ॥

sá párvato ná dharuṇéṣv ácyutaḥ sahásramūtis táviṣīṣu vāvṛdhe | índro yád vṛtrám ávadhīn nadīvṛ́tam ubjánn arṇā́ṃsi járhṛṣāṇo ándhasā ||

He stands like a mountain, unshaken in his foundations; the thousand-aided grows in his mights. When Indra slew Vṛtra who held back the rivers, he pressed out the flood-waters, exulting in the Soma-delight.

सः । पर्व॑तः । न । ध॒रुणे॑षु । अच्यु॑तः । स॒हस्र॑म्ऽऊतिः॑ । तवि॑षीषु । व॒वृ॒धे॒ । इन्द्रः॑ । यत् । वृ॒त्रम् । अव॑धीत् । न॒दी॒ऽवृत॑म् । उ॒ब्जन् । अर्णां॑सि । जर्हृ॑षाणः । अन्ध॑सा ॥सः । पर्वतः । न । धरुणेषु । अच्युतः । सहस्रम्ऊतिः । तविषीषु । ववृधे । इन्द्रः । यत् । वृत्रम् । अवधीत् । नदीवृतम् । उब्जन् । अर्णांसि । जर्हृषाणः । अन्धसा ॥saḥ | parvataḥ | na | dharuṇeṣu | acyutaḥ | sahasram-ūtiḥ | taviṣīṣu | vavṛdhe | indraḥ | yat | vṛtram | avadhīt | nadī-vṛtam | ubjan | arṇāṃsi | jarhṛṣāṇaḥ | andhasā

सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पर्वतः(like) a mountain
पर्वतः:
Kartā (उपमान/विशेष्य) अथवा विशेषण-रूपेण
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
like, as
:
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
धरुणेषुin/among the supports, foundations
धरुणेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootधरुण (प्रातिपदिक) < धृ (धारणे)
अच्युतःunshaken, immovable
अच्युतः:
Kartā (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअच्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक) < च्युत (√च्यु, चलने) + अ-
सहस्रमूतिःof a thousand impulses/powers
सहस्रमूतिः:
Kartā (विशेषण-रूपेण इन्द्रस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootसहस्र-मूति (समास-प्रातिपदिक) [मूति < √मव्/√मु? ‘प्रेरणे/वृद्धौ’ इत्यादि; वैदिके ‘प्रेरणा/उत्साह/शक्ति’]
तविषीषुin (his) mighty powers
तविषीषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootतविषी (प्रातिपदिक) < √तव् (बलवृद्धौ)
वावृधेgrew, waxed strong
वावृधे:
Kriyā
TypeVerb
Root√वृध् (वृद्धौ) [वेदिक-रूप: वावृधे]
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
यत्when, as
यत्:
TypeIndeclinable/Relative
Rootयद् (सम्बन्ध/काल-निपात)
वृत्रम्Vṛtra
वृत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक) < √वृ (वरणे) ‘आवरणकर्ता’
अवधीत्slew
अवधीत्:
Kriyā
TypeVerb
Root√वध् (हिंसायाम्) [अव-उपसर्ग]
नदीवृतम्who had enclosed the rivers
नदीवृतम्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनदी-वृत (समास-प्रातिपदिक) [नदी + वृत < √वृ (वरणे)]
उब्जन्pressing down, crushing
उब्जन्:
Kartā (सहायक-क्रिया) / Karaṇa-भावः
TypeVerbal participle
Root√उब्ज् (पीडने/निग्रहे) [वेदिक-रूप]
अर्णांसिthe floods, waters
अर्णांसि:
Karma
TypeNoun
Rootअर्ण (प्रातिपदिक) ‘तरङ्ग/प्रवाह/जल’
जर्हृषाणःrejoicing, exulting
जर्हृषाणः:
Kartā (भाव-विशेषणम् इन्द्रस्य)
TypeParticiple
Root√हृष् (हर्षे) [जर्हृष् = लिट्-आवृत्ति/तीव्रता-प्रयोगः]
अन्धसाwith soma (intoxicating drink)
अन्धसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक) ‘सोमरस/उत्साहजनक-पेय’