HomeRig VedaMandala 1Sukta 52Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 1.52

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

त्वमस्य पारे रजसो व्योमनः स्वभूत्योजा अवसे धृषन्मनः । चकृषे भूमिं प्रतिमानमोजसोऽपः स्वः परिभूरेष्या दिवम् ॥

त्वम॒स्य पा॒रे रज॑सो॒ व्यो॑मन॒: स्वभू॑त्योजा॒ अव॑से धृषन्मनः । च॒कृ॒षे भूमिं॑ प्रति॒मान॒मोज॑सो॒ऽपः स्व॑: परि॒भूरे॒ष्या दिव॑म् ॥

tvám asyá pāré rájasaḥ vyòmanaḥ svabhū́ty-ojā́ aváse dhṛ́ṣan-manaḥ | cakṛ́ṣe bhū́miṃ prati-mā́nám ójasaḥ ’páḥ svàḥ paribhū́r eṣyā́ dívam ||

Thou art beyond this mid-region, wide in thy being, self-born in might, for our help, O daring-minded. Thou hast made Earth a measure of thy power; encompassing the waters and the luminous world, thou movest toward Heaven.

त्वम् । अ॒स्य । पा॒रे । रज॑सः । विऽओ॑मनः । स्वभू॑तिऽओजाः । अव॑से । धृ॒ष॒त्ऽम॒नः॒ । च॒कृ॒षे । भूमि॑म् । प्र॒ति॒ऽमान॑म् । ओज॑सः । अ॒पः । स्वरिति॑ स्वः॑ । प॒रि॒ऽभूः । ए॒षि॒ । आ । दिव॑म् ॥त्वम् । अस्य । पारे । रजसः । विओमनः । स्वभूतिओजाः । अवसे । धृषत्मनः । चकृषे । भूमिम् । प्रतिमानम् । ओजसः । अपः । स्वरिति स्वः । परिभूः । एषि । आ । दिवम् ॥tvam | asya | pāre | rajasaḥ | vi-omanaḥ | svabhūti-ojāḥ | avase | dhṛṣat-manaḥ | cakṛṣe | bhūmim | prati-mānam | ojasaḥ | apaḥ | [svar iti] svaḥ | pari-bhūḥ | eṣi | ā | divam

त्वम्thou (you)
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
अस्यof this (of it)
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम्
पारेon the far side
पारे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपार (प्रातिपदिक)
रजसःof the space/region (rajas)
रजसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootरजस्
व्योमनःof the sky/firmament
व्योमनः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootव्योमन्
स्वभूतिby (thy) own might/natural power
स्वभूति:
करण
TypeNoun
Rootस्वभूति (प्रातिपदिक) < स्व + भूति
ओजाःstrength, vigor
ओजाः:
कर्तृ (विशेषणवत्)
TypeNoun
Rootओजस्
अवसेfor help, for aid
अवसे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअवस्
धृषन्मनःhaving daring mind; bold-minded
धृषन्मनः:
कर्तृ (त्वम्-सम्बन्धि विशेषण)
TypeAdjective (epithet)
Rootधृषन्-मन् (बहुव्रीहि/कर्मधारय: धृषन् + मनस्)
चकृषेthou hast made
चकृषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ
भूमिम्the earth
भूमिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभूमि
प्रतिमानम्a measure, standard, counterpart
प्रतिमानम्:
कर्म (भूमिम्-विशेषण/अपादानार्थक-उपमानभाव)
TypeNoun
Rootप्रतिमान (प्रातिपदिक)
ओजसःof strength
ओजसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootओजस्
अपःthe waters
अपः:
कर्म
TypeNoun
Rootअप्
स्वःthe heaven, the luminous world
स्वः:
कर्म/अधिकरण (गन्तव्य)
TypeNoun
Rootस्वर्
परिभूःoverpowering, surpassing
परिभूः:
कर्तृ (त्वम्-सम्बन्धि विशेषण)
TypeVerb (participial/nominal form)
Rootपरि-भू
एष्याःgoing to go; about to reach
एष्याः:
कर्तृ (त्वम्-सम्बन्धि विशेषण)
TypeVerb (future/gerundive-like form)
Rootइष्/एष् (गमनार्थ) अथवा √इ (एष्य- भविष्यत् कृदन्त)
दिवम्the heaven, sky
दिवम्:
कर्म/अधिकरण (गन्तव्य)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव्