HomeRig VedaMandala 1Sukta 51Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 1.51

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for RV 1.51)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

अभीमवन्वन्त्स्वभिष्टिमूतयोऽन्तरिक्षप्रां तविषीभिरावृतम् । इन्द्रं दक्षास ऋभवो मदच्युतं शतक्रतुं जवनी सूनृतारुहत् ॥

अ॒भीम॑वन्वन्त्स्वभि॒ष्टिमू॒तयो॑ऽन्तरिक्ष॒प्रां तवि॑षीभि॒रावृ॑तम् । इन्द्रं॒ दक्षा॑स ऋ॒भवो॑ मद॒च्युतं॑ श॒तक्र॑तुं॒ जव॑नी सू॒नृतारु॑हत् ॥

abhīm avanvanta svabhiṣṭim ūtayo ’ntarikṣa-prāṃ taviṣībhir āvṛtam | indraṃ dakṣāsa ṛbhavo mada-cyutaṃ śata-kratuṃ javanī sūnṛtā ā aruhat ||

Toward him the helpful Powers press, seeking the true fulfilment; Indra is encompassed by his mights that fill the mid-world. The skilful Rbhus, masters of right formation, uplift Indra—unfallen from ecstasy, of a hundred effective wills; and swift Truth (sūnṛtā) climbs up to him.

अ॒भि । ई॒म् । अ॒व॒न्व॒न् । सु॒ऽअ॒भि॒ष्टिम् । ऊ॒तयः॑ । अ॒न्त॒रि॒क्ष॒ऽप्राम् । तवि॑षीभिः । आऽवृ॑तम् । इन्द्र॑म् । दक्षा॑सः । ऋ॒भवः॑ । म॒द॒ऽच्युत॑म् । श॒तऽक्र॑तुम् । जव॑नी । सू॒नृता॑ । आ । अ॒रु॒ह॒त् ॥अभि । ईम् । अवन्वन् । सुअभिष्टिम् । ऊतयः । अन्तरिक्षप्राम् । तविषीभिः । आवृतम् । इन्द्रम् । दक्षासः । ऋभवः । मदच्युतम् । शतक्रतुम् । जवनी । सूनृता । आ । अरुहत् ॥abhi | īm | avanvan | su-abhiṣṭim | ūtayaḥ | antarikṣa-prām | taviṣībhiḥ | āvṛtam | indram | dakṣāsaḥ | ṛbhavaḥ | mada-cyutam | śata-kratum | javanī | sūnṛtā | ā | aruhat

अभीम्him (Indra)
अभीम्:
Karma
TypeIndeclinable/Pronoun
Rootअभि (उपसर्ग) + इदम् (सर्वनाम, एनद्-प्रत्ययः) → इम्
अवन्वन्त्helping, protecting
अवन्वन्त्:
Kartā
TypeAdjective
Rootअवन् (प्रातिपदिक; ‘रक्षण/सहाय’ अर्थे) / अव (धातु ‘रक्ष्/पाल्’ इत्यर्थे) + वन्त्
स्वभिष्टिमूतयः(they) whose aids/impulses are good; well-helping (ones)
स्वभिष्टिमूतयः:
Kartā
TypeNoun (compound) / Adjective
Rootसु- (उपसर्ग/उपपद) + अभिष्टि (प्रातिपदिक ‘सहाय/आश्रय/रक्षा’) + मूत (प्रातिपदिक ‘प्रेरणा/उत्साह/सहायता’; वैदिक) + इ (स्त्री) → मूतयः
अन्तरिक्षप्राम्the midspace-expanse (the wide region of the atmosphere)
अन्तरिक्षप्राम्:
Karma
TypeNoun (compound) / Adjective
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक) + प्रा (स्त्री. प्रातिपदिक ‘पूरण/विस्तार’; RV) → प्राम्
तविषीभिःwith (his) powers/strengths
तविषीभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootतविषी (स्त्री. प्रातिपदिक ‘बल/शक्ति’)
आवृतम्covered, encompassed
आवृतम्:
Karma
TypeVerb (past passive participle)
Rootआ + √वृ (वृञ् वरणे/आवरणे) → आवृत
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दक्षासःthe able/skillful ones
दक्षासः:
Kartā
TypeAdjective (substantive)
Rootदक्ष (प्रातिपदिक ‘कुशल/बलवान्/दक्ष’)
ऋभवःthe Rbhus (divine artisans)
ऋभवः:
Kartā
TypeNoun
Rootऋभु (प्रातिपदिक; देव-समूहः ‘ऋभवः’)
मदच्युतम्not fallen from exhilaration; steadfast in intoxication (of soma)
मदच्युतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमद (प्रातिपदिक ‘मद/उन्माद/हर्ष’) + च्युत (√च्यु ‘चलने/पतने’ क्त) → मद-च्युत
शतक्रतुम्the hundred-powered/with a hundred stratagems
शतक्रतुम्:
Karma
TypeNoun/Adjective (bahuvrīhi epithet)
Rootशत (संख्या) + क्रतु (प्रातिपदिक ‘संकल्प/शक्ति/कर्म-प्रज्ञा’)
जवनीthe swift one; the speed-bringer (chariot/impulse)
जवनी:
Kartā
TypeNoun
Rootजव (प्रातिपदिक ‘वेग’) + नी (स्त्री. ‘नेत्री/वाहिका’; √नी ‘ने’)
सूनृताःtrue/kindly words
सूनृताः:
Karma
TypeNoun
Rootसु- + नृत (प्रातिपदिक ‘सत्य/ऋजु-वाक्’; सूनृता ‘kindly/true speech’)
अरुहत्mounted, ascended
अरुहत्:
Kartā
TypeVerb
Rootआ + √रुह् (रुहँ आरोहणे) → अरुहत्