HomeRig VedaMandala 1Sukta 51Mantra 11
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 11

Sukta 1.51

Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

मन्दिष्ट यदुशने काव्ये सचाँ इन्द्रो वङ्कू वङ्कुतराधि तिष्ठति । उग्रो ययिं निरपः स्रोतसासृजद्वि शुष्णस्य दृंहिता ऐरयत्पुरः ॥

मन्दि॑ष्ट॒ यदु॒शने॑ का॒व्ये सचाँ॒ इन्द्रो॑ व॒ङ्कू व॑ङ्कु॒तराधि॑ तिष्ठति । उ॒ग्रो य॒यिं निर॒पः स्रोत॑सासृज॒द्वि शुष्ण॑स्य दृंहि॒ता ऐ॑रय॒त्पुर॑: ॥

mandiṣṭa yad uśane kāvye sacā indro vaṅkū vaṅku-tarā adhi tiṣṭhati | ugro yayim nir apaḥ srotasā asṛjad vi śuṣṇasya dṛṃhitā airayat puraḥ ||

Most gladdening, when he moves with Uśanā Kāvya, Indra stands upon the winding height. The fierce one released the waters in a streaming current; he shattered apart Śuṣṇa’s hardened strongholds and drove his forts asunder.

मन्दि॑ष्ट॑ । यत् । उ॒शने॑ । का॒व्ये । सचा॑ । इन्द्रः॑ । व॒ङ्कू इति॑ । व॒ङ्कु॒ऽतरा । अधि॑ । ति॒ष्ठ॒ति॒ । उ॒ग्रः । य॒यिम् । निः । अ॒पः । स्रोत॑सा । अ॒सृ॒ज॒त् । वि । शुष्ण॑स्य । दृं॒हि॒ताः । ऐ॒र॒य॒त् । पुरः॑ ॥मन्दिष्ट । यत् । उशने । काव्ये । सचा । इन्द्रः । वङ्कू इति । वङ्कुतरा । अधि । तिष्ठति । उग्रः । ययिम् । निः । अपः । स्रोतसा । असृजत् । वि । शुष्णस्य । दृंहिताः । ऐरयत् । पुरः ॥mandiṣṭa | yat | uśane | kāvye | sacā | indraḥ | vaṅkūiti | vaṅku-tarā | adhi | tiṣṭhat i | ugraḥ | yayim | niḥ | apaḥ | srotasā | asṛjat | vi | śuṣṇasya | dṛṃhitāḥ | airayat | puraḥ

मन्दिष्टःmost gladdening/most mighty
मन्दिष्टः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमन्दिष्ट (मन्द- ‘glad/strong’ + -इष्ठ superl.)
यत्when/that which
यत्:
Karma (यद्-सम्बन्धेन)
TypePronoun
Rootयद्
उशनेin/with Uśanas (Kavi Uśanā)
उशने:
Adhikaraṇa
TypeNoun (proper)
Rootउशनस् (ऋषिनाम)
काव्येin the poetic (utterance)/in the kavi’s work
काव्ये:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootकाव्य (कवि-सम्बन्धि)
सचाँaccompanying, in company (with)
सचाँ:
Kartā (इन्द्रस्य सहचर्य-भावः)
TypeVerb (participle)
Rootसच्
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र
वङ्कूthe two ‘crooked/curved’ (things)
वङ्कू:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootवङ्कु
वङ्कुतरात्from the more crooked (one)
वङ्कुतरात्:
Apādāna
TypeAdjective
Rootवङ्कुतर (वङ्कु-तरा comparative)
अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa (उपरि/अधिष्ठाने)
TypeIndeclinable (preverb/preposition)
Rootअधि
तिष्ठतिstands, takes position
तिष्ठति:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्था
उग्रःfierce, mighty
उग्रः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउग्र
ययिम्the moving one / the goer
ययिम्:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootययि (यि/या-गत्यर्थ; ‘going, moving’)
निःout, forth
निः:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootनिः
अपःwaters
अपः:
Karma
TypeNoun
Rootअप्
स्रोतसाby a stream/current
स्रोतसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootस्रोतस्
असृजत्released, let flow
असृजत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootसृज्
विapart, asunder
वि:
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि
शुष्णस्यof Śuṣṇa
शुष्णस्य:
Sambandha
TypeNoun (proper)
Rootशुष्ण
दृंहिताḥmade firm/strengthened
दृंहिताḥ:
Kartā/Viśeṣaṇa
TypeVerb (participle)
Rootदृंह्
ऐरयत्set in motion, drove
ऐरयत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootईर्/इरय् (caus. of √ईर्/√इर् ‘to set in motion’)
पुरःfortresses, strongholds
पुरः:
Karma (ऐरयत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपुर्